Netkwesties | Magazine over maatschappij en internet

Netkwesties | Magazine over maatschappij en internethttps://netkwesties.staging.calabi.nlNetkwesties is een magazine over internet en samenleving. Naast nieuws biedt Netkwesties columns van professionals uit het vakgebied en een platform voor discussie over relevante onderwerpen.nlCopyright 2024Mon, 01 Jul 2024 13:11:11 +0100Netkwesties | Magazine over maatschappij en internethttps://netkwesties.staging.calabi.nl/gfx/mail/logo.pnghttps://netkwesties.staging.calabi.nlLasten en lusten van de AVG zijn niet in evenwichtDe Europese verordening AVG, en weldra wellicht eveneens de DSA en AI Act, schieten hun doel voorbij; de onmetelijke macht van platforms wordt nauwelijks beteugeld. Mkb hier is de dupe, want die ontbeert geld en middelen om te voldoen aan de regelzucht. https://netkwesties.staging.calabi.nl/1810/lasten-lusten-avg-zijn-niet-evenwicht.htmTue, 25 Jun 2024 07:14:00 GMTDe handhaving van de databescherming onder de AVG werd een walhalla voor privacy-advocaten en een grote last voor bedrijven, vooral mkb. Brussel en toezichthouders leggen Amerikaanse bedrijven ongefundeerd hoge boetes op. Nieuwe wetgeving zoals DSA, DMA en vooral AI Act vergroten de lasten. Maar het gigantische probleem van onze afhankelijkheid van platforms wordt er niet mee opgelost. ‘Toestemmingsmoe’ In mei 2018 trad de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in werking met als doel de databescherming van Europese burgers te waarborgen. Spoedig werd dit ‘privacywet’ genoemd, ofschoon het woord niet eens wordt genoemd in de AVG. Samengevat zijn er drie euvels: <ul> <li>Alles moet over de boeg van toestemming vragen aan gebruikers voor dataverwerking, slaat hierin volledig door en schiet dus doel voorbij; we worden “toestemmings-moe”.</li> <li>En de samenleving zucht onder het zogenaamde verbod op legale data-uitwisseling die organisaties niet aandurven “vanwege de AVG”.  Angst overheerst.</li> <li>De regels vormen een last voor organisaties, onder dreigingen van aldoor strengere toezichthouders.</li> </ul> Bedenkelijke macht van toezichthouders Het streven om persoonsgegevens van Europese burgers beter te beschermen was zo’n tien jaar geleden een lovenswaardig streven. Echter, al voor de invoering van de AVG een speelbal van de politiek. Geen enkel Europees wetsvoorstel kreeg met zoveel amendementen te maken, een gevolg van krachtige lobby’s van aan de ene kant privacyvoorvechters en aan de ander kant het bedrijfsleven. En bovendien van groepen zoals medische onderzoekers die de AVG vreesden als belemmering, niet onterecht. Saillant: met de AI Act zie je dat de geschiedenis zich herhaalt, uiteindelijk onder druk grote lobby van bigtech amendementen op met name hoog risico Toonden toezichthouders aanvankelijk mildheid in de handhaving van de AVG, ze is uitgebreid en allengs strenger uitgelegd door de gezamenlijke toezichthouders, de European Data Protection Board (<a href="https://www.edpb.europa.eu/">EDPB</a>). In feite buiten democratische besluitvorming om, voor bezwaren moet je naar de rechter met jarenlange procedures tot gevolg. De Nederlandse chef-toezichthouder Wolfsen vindt zich <a href="https://www.netkwesties.nl/1774/aleid-wolfsen-nederland-heeft-meer-aan.htm">boven de wet</a> staan, maar mist de intelligentie om een goed debat te voeren over de balans tussen verschillende grondrechten; en rijdt met regelmaat een scheve schaats met zijn uitingen in parlement en media. Big Tech als kassa Aan de andere kant geboden diezelfde toezichthouders en de Europese Commissie Big Tech aan de kassa met toenemende boetebedragen. Miljarden vlogen je om de oren. De AVG is een politiek 'wapen' van de Europese Unie, gericht op het indammen van de concurrentiemacht van Meta, Google, Amazon en TikTok. Veel medelijden hoeven we natuurlijk met deze giganten en hun aandeelhouders niet te hebben. Maar je mag niettemin vraagtekens zetten bij de mooie ronde boetes met heel veel nullen, zonder een deugdelijke onderbouwing van de omvang ervan? Daar profiteren de 500 miljoen Europeanen financieel van, maar in hoeverre is hun ‘privacy’ verbeterd? We leerden dat onze persoonsgegevens een geldelijke waarde hebben, letterlijk bij Meta dat voor Facebook en Instagram <a href="https://www.netkwesties.nl/1712/eindelijk-betaalde-abonnementen-facebook.htm">de keuze biedt</a> om een abonnement te nemen of datagraaien te accepteren. Gezien de hoge prijs kiest vrijwel iedereen voor het laatste. Genoemde EDPB heeft dit 'pay or okay' <a href="https://www.euractiv.com/section/platforms/news/eu-data-protection-body-says-metas-pay-or-ok-model-is-not-ok/">afgekeurd</a>. Hopelijk betekent dit niet het einde van het debat. Adviesparadijs ten koste van mkb De introductie van de AVG heeft de grote advocaten en adviesbedrijven geen windeieren gelegd, en in hun kielzog zijn kleinere kantoren met een specialisatie in privacy de afgelopen jaren tot miljoenenbedrijven uitgegroeid. Dit adviesparadijs bereikt een climax met de over elkaar buitelende massaclaims. De oplopende facturen worden automatisch overgemaakt door gehaaide investeerders die een gokje wagen op een lucratieve uitkomst. Je kunt op je vingers natellen dat met de AI Act hetzelfde dreigt: een ‘consultancy & lawyers paradise’. Mag je dit pervers noemen? Van de inflatie die gepaard gaat met de tarieven voor AVG-advies is het mkb het haasje. Juristen gespecialiseerd in databescherming hadden het aanvankelijk te druk om het mkb bij te staan, vervolgens mocht dit hoge bedragen neertellen. De invloed van de AVG op het mkb is te ver gegaan, en de noodzakelijke databescherming van burgers is er niet wezenlijk mee verbeterd. Het is cruciaal om een wettelijke grondslag te formuleren voor het verwerken van persoonsgegevens en daar transparant over te zijn, maar het papierwerk en de bureaucratie zijn overdreven. Het is voor bedrijven onmogelijk om 100 procent aan alle AVG-vereisten te voldoen. Kleine incidenten, zoals het verzenden van e-mail naar de verkeerde ontvanger, vormen al een verplicht te registreren ‘datalek’. Waar natuurlijk in de praktijk geen fluit van terecht komt. Andere vereisten, zoals de verplichte functionaris voor gegevensbescherming (DPO of FG) en het formuleren van privacybeleid, kosten veel geld. Uiteindelijk betalen consumenten een hoge rekening voor de eigen privacybescherming in prijzen van producten. Was dit de bedoeling van de AVG? Privacy moet een hygiënefactor zijn en geen 'vervelende' verplichting. In sommige gevallen zoals met het Franse reclamebedrijf Criteo - dat voor onder meer Bol.com werkte - blijkt een harde aanpak effectief. Echter, de kwalijke cookiehandel werd juist jarenlang niet aangepakt vanwege complexe regels van de AVG en ePrivacy, die de trukendozen van reclamebedrijven in de kaart speelden. En hoe de EU omgaat met aanpassen e-privacy regels is echt een farce. Nieuwe wetten, en nu? Net als de AVG destijds worden nu de nieuwe wetten DSA, DMA en AI Act omarmd als machtige wapens om megaplatforms te beteugelen. In de DSA en DMA worden de namen van de aan te pakken bedrijven, vrijwel alle Amerikaans, al genoemd. De uitvoering van de AI Act is een grote uitdaging, vooral het definiëren van kunstmatige intelligentie en het classificeren van AI-systemen in risicogroepen. Advocatenkantoren en consultants stellen zich al in het gelid op voor een nieuwe golf van lucratieve opdrachten om te komen tot formuleringen om aan de vereisten te ontkomen. En zo niet, dan staan er auditors klaar om alles te controleren. We zien eerst een <a href="https://twitter.com/ThierryBreton/status/1711855394601971785">wedstrijdje verplassen</a> op X tussen EU-commissaris Breton en X-eigenaar Elon Musk, een trieste vertoning. Breton c.s. zullen Musk c.s. nog hogere boetes opleggen. Worden wij gebruikers daar – behalve financieel – beter van? In feite functioneert de wetgeving dan, net als de AVG deels, vooral als belasting- en mededingingswetgeving. Overigens hetzelfde laken een pak voor de <a href="https://tweakers.net/nieuws/221204/senaat-vs-stemt-voor-tiktok-verbod-bytedance-heeft-jaar-om-tiktok-te-verkopen.html">afgedwongen verkoop van TikTok</a> door het Chinese ByteDance. Hier doen de VS wat ze Europa al jaren verwijten: powerplay onder het mom van privacybescherming. Zal de privacy van Amerikaanse deelnemers aan Tiktok straks veel beter zijn? Oftewel: Europese wetgeving en toepassing en handhaving lijden onder een goed evenwicht tussen de doelstellingen en de middelen die door de Europese Unie worden ingezet. Maar het echte probleem is nog veel groter: platforms hebben stukje-bij-beetje de macht overgenomen van staten en maatschappelijke instituties, ja, beheersen ons leven. Persoonlijke een maatschappelijke relaties, het politiek en publiek discours, de mondiale verhoudingen, nagenoeg alle beeldvorming tot ver na onze dood, ons gedrag waaronder besluitvorming en belangrijke keuzes, en weldra de revolutionaire toepassing van kunstmatige intelligentie; we maken ons meer en meer afhankelijk van de machtige platforms. Tenslotte zijn ze ‘gratis’ en o zo ‘makkelijk’, ze <a href="file:///C:/Users/Weij%20M/AppData/Local/Microsoft/Windows/INetCache/Content.Outlook/CTON795J/op%20vrijwel%20perfecte%20wijze">exploiteren onze ondeugden</a> op vrijwel perfecte wijze. Zelfbeheersing delft het onderspit, wetgeving moet dit enorme maatschappelijke probleem maar oplossen en slaagt daar niet in. Hoe werpen we daar een dam tegen op? *) <a href="https://www.linkedin.com/in/mennoweij">Menno Weij</a> is hoofd van de praktijkgroep Tech & Privacy Law bij BDO Legal. **) Beeld: Zonsondergang van 22 juni 2024. Beeld: Peter Olsthoorn Met Digital Services Act en AI Act dreigt hetzelfde gevolghttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/zon161.jpg?twic=v1/cover=720x405Lasten en lusten van de AVG zijn niet in evenwichthttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1810/lasten-lusten-avg-zijn-niet-evenwicht.htmChatGTP toont niet wat historische figuren dachten, maar wat ze hadden moeten denkenSoms lijkt het of AI op alle vragen antwoord heeft. Maar het bijeenharken van talloze data biedt nog geen historisch inzicht.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1808/chatgtp-toont-niet-wat-historische-figuren.htmSat, 22 Jun 2024 06:54:00 GMTGeschiedenis en de manier waarop die wordt vastgelegd en verteld, is nooit statisch geweest. Het is een reflectie van de waarden, percepties en technologie van elke tijd. Stalin en farao’s Farao’s lieten vaak monumenten en inscripties aanpassen om de prestaties van voorgangers te minimaliseren of uit te wissen. Dit wordt soms ‘damnatio memoriae’ genoemd, <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Damnatio_memoriae">‘vervloeking van de nagedachtenis’</a>. Een bekend voorbeeld is de poging om Hatsjepsoet, een van de weinige vrouwelijke farao’s, uit de historische en archeologische archieven te wissen. Met de opkomst van de fotografie en later de film werden deze media-instrumenten voor politieke propaganda. Zo stond Rusland onder Stalin bekend om het manipuleren van foto’s om ‘ongewenste personen’ te verwijderen. Artificiële Intelligentie (AI) biedt voor het geschiedonderwijs kansen. Zo kan ze afbeeldingen genereren van plaatsen, personen of gebeurtenissen waar alleen geschreven bronnen van beschikbaar zijn. Dit is vooral aanlokkelijk voor geschiedenis die verder in het verleden ligt. Leerlingen worstelen om zich het verleden voor te stellen en zich in te leven. Door geschiedenis visueel te maken, kan ze dichterbij komen en dus beter begrepen worden. Het perspectief van het heden AI lijkt hiervoor een ideaal instrument, maar juist hierin schuilt een gevaar. Geeft AI wel een goed en representatief beeld van het werkelijke verleden, of wordt de techniek te veel gestuurd door het perspectief van het heden? Het risico bestaat dat we een onjuist beeld louter verder versterken. Dit probleem zien we als we ChatGPT vragen om een kort, maar realistisch dagboekverslag te geven van een kruisvaarder die meeging met de eerste kruistocht in 1096. Dan komt dit eruit: “Ridder Geoffrey voelde de verzengende hitte van de zon op zijn geharnaste lichaam terwijl hij zijn paard door het droge landschap van het Heilige Land leidde. De kruistocht had hen naar dit verre land gebracht, beladen met de belofte van glorie en verlossing. Maar na maanden van ontberingen en bloedige conflicten begon Geoffrey te twijfelen aan de rechtvaardigheid van hun missie. Hij had gezien hoe dorpen werden geplunderd en onschuldige levens verloren gingen in de naam van religieus fanatisme. Elke slag van zijn zwaard was doordrenkt met de hoop om Jeruzalem te bevrijden, maar ook met een groeiend besef van de menselijke tol van oorlog. Hij vocht niet alleen tegen de vijand voor hem, maar ook tegen de twijfels in zijn eigen hart.” Is dit verhaal van kruisvaarder Geoffrey realistisch? Of hopen wij dat een kruisvaarder deze emoties zou tonen, zoals dat in deze tijd gebeurt? Waarschijnlijk heeft AI hier aan de hand van onze huidige normen en waarden bepaald welke emoties een kruisvaarder, logischerwijs, zou voelen over zijn handelingen. Dat is het gevaar van door AI gegenereerde geschiedenis: die neemt ook moderne informatie mee in de reconstructie. We verliezen daardoor historische denkbeelden uit het oog. Het gebruik van deepfakes kan dit gevaar vergroten. Want die geconstrueerde beelden stellen historische figuren of gebeurtenissen voor op een manier die het historische perspectief juist verstoort. Zo is het op websites als Humy.ai en Character.ai al mogelijk met historische personen te chatten. Met de juiste vragen kunnen dit hele interessante gesprekken worden. Maar wat als je hele discutabele zaken gaat bespreken, die in het verleden alom werden geaccepteerd en tegenwoordig uit den boze zijn? Denk aan ideeën over ongelijkheid en slavernij. Hirohito aan het woord Stel dat je Hirohito, de Japanse keizer ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, vraagt of Japan de oorlog had moeten winnen. Het antwoord is dat de uitkomst van de Tweede Wereldoorlog afhankelijk is van meerdere factoren, maar dat we ons vooral moeten richten op vrede tussen landen.  Dit is natuurlijk een prachtig politiek correct antwoord. Bovendien zorgt het dat leerlingen niet in aanraking komen met gedachten die tot verschrikkelijke dingen hebben geleid. Maar is Hirohito’s ‘antwoord’ representatief voor de werkelijkheid? Die is een stuk complexer, maar het is ook moeilijk die zonder duiding te laten vertellen door zo’n chatbot. Door AI verantwoord in te zetten kunnen we het verleden toegankelijker maken. Cruciaal is dat we ook de beperkingen zien. Dit vraagt om onderwijs dat niet louter historische kennis biedt, maar eveneens digitale wijsheid. Daarnaast moeten we goed blijv en beseffen dat geschiedenis ‘vloeibaar’ is; onze interpretaties, kennis en denkbeelden staan niet stil, en groeien met de tijd mee. Daaraan moet AI ook een plek geven.   <a href="https://www.linkedin.com/in/mark-borgman-72b6b822a/">*) Mark Borgman</a> is docent geschiedenis. <a href="https://www.erdincsacan.nl/">Erdinç Saçan</a> is docent en onderzoeker bij Fontys ICT, schreef boeken over AI **) Afbeelding: Ongelovige Thomas, <a href="https://www.basilicasannicola.it/">Basilica di San Nicola</a> (Sint-Nicolaas) in Bari, Puglia, 17e eeuw, onbekende schilder. Foto: Peter Olsthoorn   AI belangrijk voor beeldvorming van geschiedenis, positief en negatief https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Ongelovige Thomas, Basilica di San Nicola (Sint-Nicolaas) in Bari, Puglia, 17e eeuw, onbekende schilder.jpg?twic=v1/cover=720x405ChatGTP toont niet wat historische figuren dachten, maar wat ze hadden moeten denkenhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1808/chatgtp-toont-niet-wat-historische-figuren.htmNieuws als waterEttelijke miljoenen Nederlanders surfen regelmatig naar verschillende nieuwsapps- en websites, zoals Nu.nl, RTL Nieuws of NOS.nl. Het nieuws is zo heerlijk toegankelijk, verleidelijk en gemakkelijk: even je nieuwsgierigheid bevredigen; een moment van afleiding.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1807/nieuws-als-water.htmThu, 20 Jun 2024 14:41:00 GMTDat wij ons zo massaal op de hoogte kunnen stellen van het nieuws, is natuurlijk een luxe. We kunnen kiezen uit publieke en privaat gefinancierde kanalen, die elkaar beconcurreren, die elk hun eigen toon bewaken, maar die ook belangrijke nieuwsbronnen delen. Van dat laatste is alleen niet iedereen zich bewust. Nieuwsapps en -websites bogen allemaal in meer of mindere mate op het ANP, de nieuwsdienst die de basisnieuwsvoorziening in Nederland verzorgt en waarbij alle nieuwsmedia zijn aangesloten. Journalist zelden ter plekke Het verklaart waarom berichten van verschillende nieuwsapps of websites toch op elkaar lijken: de grondstof is dezelfde, de afwerking verschilt. De redactie heeft een extra belletje gepleegd of een eigen kop boven het verhaal gezet. Soms wordt het letterlijke bericht van het ANP gebruikt. Alleen wordt dat er zelden bij verteld. Ik vind het jammer dat nieuwsmedia hier niet openhartiger over zijn. Waarom niet? Je zou denken dat het juist bouwt aan het vertrouwen van het publiek als je vermeldt waar je je nieuws vandaan hebt. Willen ze soms de indruk wekken dat ze al die nieuwsgaring zelf verrichten? Dat hun journalisten allemaal de straat op gaan om gebeurtenissen te verslaan, in plaats van dat ze achter de computer een stroom berichten verrijken met een interessant citaat, een extra uitleg of een mooi intro? Want dat is de realiteit waarin veel online journalisten werken. Ze bellen, ze mailen, ze appen, ze tweeten. Allemaal vanachter het bureau, niet ter plekke met hun neus op de feiten. Nieuws als behang Dankzij deze manier van produceren kunnen nieuwsmedia het publiek een constante berichtenstroom aanbieden met schier onuitputtelijk nieuws. Van deze rijkdom maken wij dagelijks gebruik. Maar het beïnvloedt ongemerkt ook onze manier van kijken. Is het nieuws nog wel nieuws? In mijn omgeving beschouwen veel mensen nieuws als water uit de kraan. Het is er altijd, het is gratis en het spreekt vanzelf. Nieuws is verworden tot een achtergrondbehang waarvan sommigen niet eens meer doorhebben dat het journalistiek geproduceerd is. Als mensen zeggen dat ze journalistiek belangrijk vinden, bedoelen ze vaak onderzoeksjournalistiek, want dat legt tenminste iets bloot, denken ze. Alsof de permanente nieuwsstroom die wij over onszelf laten uitstorten, geen impliciete keuzes bevat over wat de moeite waard is. Is iedere spannende uitspraak van een politicus inderdaad nieuwswaardig? Wie bepaalt dat eigenlijk? Het antwoord op die vraag raakt vertroebeld als nieuwsapps zich presenteren als een ‘all-you-can-eatbuffet’ waarvan de bakken maar blijven bijgevuld, zoals Volkskrant-columnist Frank Heijnen het treffend <a href="https://www.volkskrant.nl/columns-van-de-dag/nieuws-is-een-all-you-can-eatbuffet-mensen-hier-is-alles-pak-waar-je-zin-in-hebt~bab8335b/" target="_blank">omschreef</a>. Eenvormige weetjesstroom Daar komt bij dat apps veelsoortig nieuws vaak presenteren alsof het allemaal even belangrijk is: winst van Max Verstappen, een droneaanval in Oekraïne, ophef over een racistische opmerking van een Johan Derksen, hongersnood in Soedan. Je moet als consument uit deze lawine van mededelingen zelf maar kiezen wat jou aanspreekt en wat je belangrijk vindt: er is geen hiërarchie, die mag je zelf aanbrengen. Je kunt desgewenst ook thema’s schrappen. Dankzij personalisatie kunnen wij zelf bepalen of we op de hoogte willen blijven van politiek, cultuur of sport. Zo wordt nieuws voor iedereen een eigen keuze, in plaats van een blijk van wat wij in Nederland belangrijk vinden. Nieuwsapps en nieuwswebsites concurreren om onze aandacht, zoals alle aanbieders van informatie en entertainment. Als ze ons niet bezighouden, zitten we zo op Insta of TikTok. En dus houden journalisten het kort. Berichten bevatten een mededeling. Er is vaak geen ruimte voor achtergrondinformatie of uitleg. Evenwicht raakt zoek  Als een journalist de andere kant van de zaak wil belichten, vergt dat een nieuw bericht, dat je als nieuwsconsument dan wel toevallig gezien moet hebben. Weerwoord of tegengeluid raken zo in de knel. Dit leidt vaak tot klachten bij nieuwsapps. Mensen zijn niet boos om wat journalisten schrijven, maar om wat ze uit ruimtegebrek weglaten. Ze verdenken journalisten dan van partijdigheid of vooringenomenheid. Zo neemt het vertrouwen in de pers verder af. Journalisten weten van dit effect. Ze noemen het ‘context collapse’. Maar wat kunnen ze eraan doen zolang wij en zij in een houdgreep zitten van steeds kortere aandachtsspannen? Wie is aan zet om deze spiraal te doorbreken? De mensen in mijn omgeving die nieuws beschouwen als water uit de kraan, hebben het dus helemaal mis. We zouden het juist veel vaker over nieuws moeten hebben. En dan niet over wat er gebeurt in de wereld, maar over hoe het wordt opgediend, hoe wij het consumeren en wat daarvan de gevolgen zijn voor ons allemaal. *) <a href="https://yvonnezonderop.nl/" target="_blank">Yvonne Zonderop</a> is voorzitter van de raad van toezicht van Stichting Democratie en Media, waar een versie van deze column <a href="https://sdm.nl/column-nieuws-als-water/">eerder verscheen</a>. Ze is <a href="https://www.linkedin.com/in/yvonne-zonderop-6919714/">voormalig journalist</a>, en was onder meer adjunct-hoofdredacteur van de Volkskrant.  **) Photo by <a href="https://unsplash.com/@jrlawrence?utm_content=creditCopyText&utm_medium=referral&utm_source=unsplash">Jeremiah Lawrence</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/person-in-blue-inflatable-pool-0fOAmzgZ5cA?utm_content=creditCopyText&utm_medium=referral&utm_source=unsplash">Unsplash</a> Nieuwsapps als een ‘all-you-can-eatbuffet’https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/STROMEND WATER.jpg?twic=v1/cover=720x405Nieuws als waterhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1807/nieuws-als-water.htmDe stem van de ongeletterden, zoals die van mijn vader, verdient rehabilitatieAnalfabetisme is een maatschappelijk probleem, maar heeft prachtige kanten. Neem de eerste generatie gastarbeiders, die nooit op een mobieltje zat te googelen maar de samenleving verrijkte met alle verhalen en herinneringen uit de eigen hersenpan.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1805/de-stem-ongeletterden-zoals-die-mijn.htmSun, 30 Jun 2024 12:33:00 GMTToen vader mij eens op televisie zag praten over m’n moederboek <a href="https://www.benzakour.nl/book/yemma/">Yemma</a>, zei hij: ‘Geen idee wat je daar allemaal zit te bazelen, maar krijg ik ook nog een boek?’ Dat boek <a href="https://www.amboanthos.nl/boek/de-reus-uit-de-rif/">is er nu</a>, maar hijzelf kan het niet lezen. Niet alleen omdat hij al in de hemelen zit: vader was, net als moeder, strikt ongeletterd. Twee cum laude analfabete ouders verwekken een zoon die leeft van de pen – kan de kloof tragikomischer? Zijn hele leven was vader afhankelijk van onder andere mijn beheersing van tekst en schrift. Soms maakte ik daar dankbaar gebruik van door de inhoud van ongunstige brieven en schoolrapporten in mijn voordeel uit te leggen. Dat geeft kinderen van de eerste generatie een vreemde voorsprong op hun ouders. Ooit bood Joep Verduin, mijn leraar op de basisschool, gratis Nederlandse les aan maar dat vriendelijke aanbod hield vader (tot zijn grote spijt) precies één les vol. Nooit is het hem gelukt één grammaticaal correcte zin in elkaar te knutselen. Nog eerder kon hij een raket lanceren dan het verschil articuleren tussen ‘ui’ en ‘ei’, ‘vis’ en ‘vies’, ‘huursubsidie’ en ‘hoersubsidie’. Evenmin heeft hij ooit een artikel of boek van mijn hand gelezen. Abracadabra Hoe moet iemand die ongeletterd is zich redden in dit land? Formulieren, reisborden, station-vertrektijden, tv-ondertiteling, alles is abracadabra. Dan zwijg ik nog over de schone letteren, een dichtregel van Ezra Pound, Célines zinderende proza, wat een gemis. En toch was voor mij, als schrijver, als verzamelaar van verhalen, de ongeletterdheid van vader een geschenk. Een rijkdom. Want juist zijn gebrek was zijn kracht. Vader moest al zijn belevenissen zorgvuldig opslaan in zijn hersenpan. Geen pen, geen Google, geen boek, geen krant, geen smartphone; niets waarop hij kon terugvallen. De oorlog in Algerije, de hongersnood in Marokko, zijn krankzinnige broer die spoorloos in de bergen verdween, zijn omzwervingen door Europa op zoek naar een baan, het haringdrama; alles lag veilig in detail opgeborgen in zijn brein. Preciezer: in zijn hippocampus. Deze hippocampus, de belangrijkste harde schijf van het geheugen, is het wapen van iedere analfabeet. Orale traditie Daar komt bij dat de Berbertaal een orale traditie is. Mores en folklore, liederen, poëzie, spreuken, sprookjes, wijs- en dwaasheden, alles wordt van ouder op kind overgeleverd, waarmee van oudsher groot beslag wordt gelegd op de hippocampus. Daarom is dit orgaan bij ongeletterden, Berbers in het bijzonder, bovenmatig sterk getraind en ontwikkeld. De ongeschoolde eerste generatie gastarbeiders tuurde nooit op schermpjes, zat niet opgesloten in een digitale bubbel, maar praatte met elkaar. Haalde constant herinneringen op aan vroeger. Zat niet hele dagen weggedoken achter boeken en kranten maar keek elkaar in de ogen. Noch kampte ze met de ballast van nodeloze informatielawines, apps, spams, mails, briefings, tweets. Middeleeuwse mens Ik las eens dat de middeleeuwse mens in zijn hele leven evenveel informatie te verwerken kreeg als alleen al één weekendkrant tegenwoordig aan bijlages bevat. De gastarbeider was een soort middeleeuwer. Wat trouwens ook <a href="een%20kwart%20miljoen%20Nederlanders%20is%20analfabeet%20en%202,5%20miljoen%20laaggeletterd.">geldt</a> voor heel veel autochtone Nederlanders: een kwart miljoen Nederlanders is analfabeet en 2,5 miljoen laaggeletterd. In wezen creëert alfabetisme een manier van kijken die geabstraheerd is van de niet-menselijke wereld. Dit komt doordat de letters van het alfabet, net als de platonische ideeën, niet bestaan in de wereld van het gewone zicht. De letters en de geschreven woorden zijn niet onderworpen aan de stroom van groei en verval, aan de ontwrichtingen en cyclische veranderingen die andere zichtbare dingen gemeen hebben. Ze lijken als het ware te zweven in een andere, tijdloze dimensie. Jane Goodall Tekens op papier zijn levenloos en fungeren als oogkleppen, die de mens volledig insluiten in de gedachten en waarnemingen van zijn eigen soort. Primatoloog Jane Goodall zei eens: ‘Geschreven woorden zijn een deel van ons rationele zelf, en ze een tijdje loslaten is ons intuïtieve zelf de vrije teugel geven.’ Daarom geloof ik dat de inkrimping van de mogelijkheden van de hippocampus, vaak als direct gevolg van het moderne gemak dat alles instant opzoekbaar is, heeft bijgedragen aan een zekere narratieve verarming. De stem van de ongeletterden verdient daarom rehabilitatie. In eerste instantie via het medium van verhalen. Dit nu is de grote opdracht die rust op schrijvers, kunstenaars en filmmakers die verhalen willen vertellen. Aan hen de taak om op een verbeeldingsvolle manier de stem van de ongeletterden te herstellen. *) <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Mohammed_Benzakour">Mohammed Benzakour</a> (1972, Marokko) is <a href="https://www.benzakour.nl/book/yemma/">schrijver, socioloog en imker</a>. Deze week verschijnt zijn boek over zijn vader, <a href="https://www.amboanthos.nl/boek/de-reus-uit-de-rif/">De reus uit de Rif</a>. **) Photo by <a href="https://unsplash.com/@ac2?utm_content=creditCopyText&utm_medium=referral&utm_source=unsplash">Andrea Cappiello</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/person-standing-beside-camel-on-desert-during-daytime-_k9mEaB7fj0?utm_content=creditCopyText&utm_medium=referral&utm_source=unsplash">Unsplash</a> Geen smartphone, Google, WhatApp en Instagramhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Marokko.jpg?twic=v1/cover=720x405De stem van de ongeletterden, zoals die van mijn vader, verdient rehabilitatiehttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1805/de-stem-ongeletterden-zoals-die-mijn.htmPolitisering van de inlichtingendiensten onder PVV-invloed is niet onwaarschijnlijkEen oorlog op het Europese continent is voor een inwoner van Groningen dichterbij dan de stranden van de Côte d’Azur; toenemende beïnvloeding en spionage uit Rusland en China; verharding van extremistische bewegingen door de oorlog in Gaza en groeiende dreiging richting Joodse objecten.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1798/politisering-inlichtingendiensten-onder.htmSun, 30 Jun 2024 12:33:00 GMTDit zijn slechts enkele onderwerpen die de revue passeren in de <a href="https://www.aivd.nl/onderwerpen/jaarverslagen/documenten/jaarverslagen/2024/04/22/jaarverslag-2023">terugblik van de AIVD over 2023</a>. Onder leiding van voormalig AIVD-directeur Dick Schoof zal het nieuwe kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB voor de komende jaren bepalen waar de Nederlandse veiligheidsdiensten zich op moeten richten. In tijden van oplopende internationale conflicten en spanningen een relevantere vraag dan ooit. Om deze vraag te beantwoorden bestaat in Nederland de <a href="https://wetten.overheid.nl/BWBR0047617/2023-01-01/">Geïntegreerde Aanwijzing</a> van de inlichtingenwet <a href="https://wetten.overheid.nl/BWBR0039896/2024-01-01">WIV</a> (zie <a href="http://www.netkwesties.nl/dossier-inlichtingendiensten">dossier</a>). Hierin bepalen de minister-president en de ministers van Binnenlandse Zaken en van Defensie welke onderwerpen de inlichtingendiensten moeten onderzoeken. Voorheen bepaalden de inlichtingendiensten dat voor het grootste deel zelf. Doorzettingsmacht kabinet Het belangrijkste voordeel van deze relatief nieuwe manier van aansturing is de democratische legitimiteit. De AIVD en MIVD zijn ‘gewone’ ambtelijke organisaties, dus hebben zij uit te voeren wat de politiek wenst. In de praktijk wordt de Geïntegreerde Aanwijzing weliswaar in goed overleg met de AIVD en MIVD opgesteld, maar de wet is duidelijk: de ministers bepalen en hebben doorzettingsmacht. In 2018 <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2018/02/15/de-bakfietsdames-rukken-op-bij-de-aivd-a1592445">waarschuwde</a> voormalig hoogleraar Paul Abels voor politisering van het inlichtingenwerk door toedoen van de Geïntegreerde Aanwijzing. Met andere woorden, politieke partijen die de geheime diensten niet gebruiken waarvoor ze zijn – het beschermen van democratie en veiligheid – maar voor hun eigen politieke agenda. Wereldwijd zijn hier voorbeelden genoeg van, ook heel dichtbij. Zo bleek de Griekse veiligheidsdienst in 2021 onder premier Mitsotakis de politieke oppositie af te luisteren. En toen de Oostenrijkse radicaal-rechtse FPÖ in 2017 in de regering kwam, gingen de poorten van de inlichtingendiensten in Wenen wagenwijd open voor de Russische collega’s. Wie het <a href="https://www.kabinetsformatie2023.nl/documenten/publicaties/2024/05/16/hoofdlijnenakkoord-tussen-de-fracties-van-pvv-vvd-nsc-en-bbb">Hoofdlijnenakkoord</a> van de formerende partijen leest, kan een glimp opvangen van de koers van de coalitie in wording op het gebied van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Het akkoord stelt dat de diensten hun werk moeten kunnen blijven doen (gelukkig maar!) en noemt islamitisch terrorisme, statelijke cyberactoren en spionage de grootste dreigingen voor de nationale veiligheid en democratische rechtsstaat. Zorgwekkende PVV-agenda Tot zover weinig aan de hand, maar dit zijn slechts containerbegrippen. De echte test komt met het opstellen van de gedetailleerde (en staatsgeheime) Geïntegreerde Aanwijzing door de toekomstige premier. Een premier naar voren geschoven door de grootste partij van Nederland, waarvan de leider ooit beloofde minder Marokkanen in Nederland te zullen ‘regelen’, moskeeën te sluiten, een ‘kopvoddentaks’ te introduceren en, jaren na de illegale annexatie van de Krim, trots als een pauw in het Russische parlement poseerde. Een partij die zich in de Tweede Kamer uitspreekt tegen militaire steun aan Oekraïne en met aanhoudend agressief en ophitsend taalgebruik politieke tegenstanders het veld laat ruimen. Dat zo’n partij de aandachtsgebieden van de AIVD en MIVD mag bepalen, is de zorgwekkende andere kant van een goed bedoeld systeem. Het is voor de nationale veiligheid en democratische rechtsorde te hopen dat Dick Schoof voldoende tegenwicht kan bieden aan de wensen van zijn politiek broodheer en coalitieleider PVV. Als ambtenaar zei Schoof eerder dit jaar tegen <a href="https://www.groene.nl/artikel/de-morele-pijngrens-is-nog-lang-niet-bereikt">De Groene Amsterdammer</a>: &bdquo;Wie ben ik om tot het oordeel te komen dat ik het goed zie?” Als premier zal hij meer op zijn eigen morele kompas moeten varen. *) <a href="https://www.hugovijver.nl/">Hugo Vijver</a> is publicist inlichtingen en veiligheid en oud-medewerker van de AIVD en MIVD. Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC op 30 mei 2024 Premier Dick Schoof zal moreel kompas moeten tonenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ZON139.jpg?twic=v1/cover=720x405Politisering van de inlichtingendiensten onder PVV-invloed is niet onwaarschijnlijkhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1798/politisering-inlichtingendiensten-onder.htmJournalist, hoed u voor feitenvrije emotiesJournalistiek besteedt meer en meer aandacht aan de emoties van haar publiek. Dit kan leiden tot creatie van een nieuwe sociale realiteit die niet overeenkomt met de feitelijke werkelijkheid.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1794/journalist-hoed-voor-feitenvrije-emoties.htmSun, 30 Jun 2024 12:32:00 GMTToen <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Henk_Hofland">Henk Hofland</a> in 1972 sprak over tegels lichten, doelde hij op de journalistieke impuls om te onthullen wat de gevestigde orde liever verborgen zou houden. Journalisten achterhalen de feiten die ertoe doen, en confronteren machthebbers met hun bevindingen. Dat is de drijfveer van de journalist, dat is de heroïek van het vak. Goede journalistiek is essentieel voor een democratie, omdat ze het publieke gesprek op niveau kan houden. Dankzij het werk van journalisten kunnen burgers zich een geïnformeerd beeld vormen van de wereld, daarbij het hunne denken en voelen, en zo hun stem bepalen. De basale vraag voor een journalist is dus: wat is nu werkelijk van belang in de wereld, en hoe rapporteer ik daarover? Die vraag is minder eenvoudig te beantwoorden dan in Hoflands tijd misschien nog werd gedacht. Want hoe rapporteer je bijvoorbeeld consciëntieus over de gewraakte uitspraken van demissionair minister Dilan Yesilgöz over het enorme aantal nareizigers [familieleden van erkende asielzoekers] dat naar Nederland wil komen? De VVD wilde niet verantwoordelijk zijn voor de komst van al die mensen, en liet het kabinet erop vallen. Dankzij het speurwerk van journalisten weten we nu dat Yesilgöz de cijfers over nareizigers schromelijk heeft overdreven: er kunnen niet één, maar wel twee nulletjes van die ‘duizenden’ nareizigers af. Een klassiek staaltje tegels lichten, zou je zeggen. Verschillende categorieën feiten Maar hier komt het lastige en verwarrende. Natuurlijk is het feitelijke aantal nareizigers van belang. Tegelijkertijd is die overdrijving van Yesilgöz zelf ook een relevant politiek gegeven – dat zij deze karikatuur van de nareiziger naar voren schuift, onthult iets over de waarden en belangen waar zij voor wil staan. En dat die migratiethematiek leeft bij veel kiezers, is een cruciaal feit gebleken voor het Nederland van nu. We hebben hier dus te maken met verschillende categorieën feiten: kale feiten over het exacte aantal nareizigers, tactische feiten over de voorstelling van zaken die een machtige persoon verkiest te geven, én feiten over de emoties die leven onder het volk. Dat commentatoren en columnisten nog steeds niet uitgepraat zijn over de overdrijving van Yesilgöz, heeft niet alleen te maken met de ingrijpende gevolgen ervan voor de landspolitiek, maar ook met een soort beroepsverlegenheid: wat is hier gebeurd? Zijn we in onze verslaglegging wel kritisch genoeg geweest op de balans tussen die drie typen feiten? Hebben we misschien zelf aan stemmingmakerij gedaan door teveel over de tactische en emotionele feiten te berichten, ten koste van de aandacht voor nuchtere, wereldse feiten? Voxpropjes scoren Persoonlijk denk ik dat journalisten onder het mom van ‘neutraal’ rapporteren over die emoties, gevoelens en stemmingen in het land, hebben meegewerkt aan het creëren van sociale feiten die zelf daadwerkelijk een andere samenleving scheppen. En dat zie ik als een probleem voor de integriteit van het vak. Niet dat ik vind dat journalisten de gevoelens en emoties van het volk maar weer nuffig moeten gaan negeren, zoals in de tijd van de regenten. Het is juist goed dat de journalistiek de emoties van gewone burgers serieuzer neemt dan vroeger gebruikelijk was, want emoties doen ertoe. Ze drukken uit hoe mensen hun situatie duiden en beleven, en zijn een goede voorspeller van hun gedrag. Een journalist die wil duiden wat er in de publieke ruimte gaan is, kan niet om emoties heen.  De vraag is wel hóe je over stemmingen rapporteert. Nu sturen we typisch een verslaggever de markt op om ‘gewone’ passanten te vragen wat hun eerste gevoel is bij – bijvoorbeeld – nareizigers. Dit gebeurt niet alleen om de cynische reden dat dit een goedkope methode is. Ik denk dat er ook echt een ideële drijfveer achter die straatinterviews en voxpopjes schuilt: de overtuiging dat we zo tot de kern komen, dat we zo basale informatie achterhalen. En dat is een kwalijke misvatting. Aannames en interpretaties van de omgeving Zonder dat we het beseffen, is onze tijd diep doordrenkt van een specifieke, Romantische kijk op emoties. Wij begrijpen emoties als een soort pure, onbezoedelde impulsen, die je als journalist niet hoeft te checken, omdat ze simpelweg niet onwaar kunnen zijn. In zekere zin klopt dat natuurlijk. Emoties vertellen de waarheid over hoe iemand zich voelt. Maar ze vertellen niet per se de waarheid over de wereld. En eigenlijk is dat best gemakkelijk in te zien. Als je kwaad bent omdat je fiets gestolen is, is die woede er – geen twijfel aan. Maar het kan gebeuren – het is mij gebeurd – dat ik wat later mijn fiets terugvond en moest concluderen dat ik zelf dus niet scherp had waar ik hem ook alweer had geparkeerd. Mijn ergernis zelf was onbetwistbaar, alleen klopte de interpretatie niet op grond waarvan ik me ergerde. Ik had een feitenvrije emotie. De moraal van dit verhaal: een emotie liegt weliswaar niet, maar een emotie kan zich wel vergissen. Emotionele versus reële feiten Emoties zijn niet de elementaire, zuivere, onbetwistbare fenomenen waar we ze graag voor aanzien, maar berusten altijd ook op aannames en interpretaties van de omgeving. En waar geïnterpreteerd wordt, kan verkeerd geïnterpreteerd worden. Dat wist Aristoteles al, en dat waren de Romantici even vergeten. Voor een goede journalistiek betekent dit volgens mij dat dubbelchecken ook in het geval van emoties op zijn plaats is. Dat dubbelchecken neemt hier alleen een ander karakter aan: het bestaat niet uit het vinden van een andere bron voor hetzelfde nieuwsfeit, of uit het confronteren van de voorstelling van zaken van een campagnevoerende politicus met de cijfers – beproefde manieren van doen van de journalist. Dubbelchecken bestaat hier uit onderzoeken van de link tussen emotionele feiten en reële feiten. Laat je die check na, dan is een verslag over stemmingen en emoties journalistiek weinig waard.  Lust van de verontwaardiging Ook op een andere manier zijn emoties minder basaal en elementair dan we geneigd zijn te denken. Ze zijn in de praktijk vaak samengesteld. In woede bijvoorbeeld zit volgens Aristoteles in elk geval een soort pijn – maar vaak óók een zekere lust. Met jouw woede komt dan (aldus nog steeds Aristoteles) ook een beeld mee van wraak of genoegdoening waaraan jij je verlekkert, al is het maar in je fantasie. Bij deze woorden van Aristoteles komt bij mij een vroege herinnering op, een herinnering aan buurvrouwen die onder de droogkap met fonkelende ogen het slechte gedrag van een buurtgenoot bespreken. Ik voelde als kind hun lust. Deze volwassenen genoten van hun heerlijke verontwaardiging. Een vergelijkbare lust voel ik nu in de samenleving: de lust om te zwelgen in woede en verongelijktheid. Op dat soort lustvolle vuurtjes moet de journalistiek geen olie willen gooien door die emoties zelf breed uit te meten in de pers, en hun taak daarmee als gedaan te beschouwen. Haar werk is het nu juist om te onderzoeken of de met die emoties verbonden verhalen die mensen zichzelf vertellen wel stroken met de feiten. Nieuwe realiteit creëren Voor mij is het een schrikbeeld: mensen die zwelgen in feitenvrije emoties, en journalisten die daar klakkeloos over rapporteren. Want die rapportages over feitenvrije emoties hebben een reële impact; het worden sociale feiten, die de sfeer in de samenleving beïnvloeden. Het is goed dat journalisten de emoties van het volk serieus nemen. Maar snap dat emoties een eigenaardige categorie feiten zijn, die een eigen benadering van journalistieke professionals vergen. Klakkeloos zendtijd geven aan emoties is geen voorbeeld van tegels lichten – je brengt er geen interessante waarheid mee aan het licht. Het gaat alleen maar platitudes opleveren, en bevestigt mensen bovendien in een lustvol zwelgen in emoties. In het ergste geval creëer je zelf sociale feiten die misschien weinig met de realiteit te maken hebben, maar die wel de kracht hebben om de realiteit te veranderen. Dan ben je als journalist niet neutraal aan het rapporteren. Dan bedrijf je als journalist in feite politiek. En dat is een ander vak. *) <a href="https://www.marjanslob.nl/">Marjan Slob</a>, de ‘Denker des Vaderlands’, droeg deze tekst voor bij de jaarlijkse uitreiking van journalistieke prijzen De Tegel op 6 mei 2024 in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. **) Groot beeld: Henk Hofland, uit een vraaggesprek met Nieuwsuur, uitgezonden na zijn overlijden in juni 2016 Denker des Vaderlands in kritische lezing:https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Henk Hofland.jpg?twic=v1/cover=720x405Journalist, hoed u voor feitenvrije emotieshttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1794/journalist-hoed-voor-feitenvrije-emoties.htmBTW-verhoging op media en cultuur treft vooral de rijkenDe beoogde vier coalitiepartijen willen de btw op boeken, media en theater verhogen van 9 naar 21 procent. De cultuursector vreest ernstige effecten, voor haar aanbod en vooral de mensen met lagere inkomens. Is de verontwaardiging terecht? https://netkwesties.staging.calabi.nl/1792/btw-verhoging-media-cultuur-treft-vooral.htmSun, 30 Jun 2024 12:32:00 GMTHet woord ‘cultuur’ komt drie keer voor in het <a href="https://www.kabinetsformatie2023.nl/documenten/publicaties/2024/05/16/hoofdlijnenakkoord-tussen-de-fracties-van-pvv-vvd-nsc-en-bbb">Hoofdlijnenakkoord</a> ‘Hoop, Lef en Trots’; echter louter in het landbouwhoofdstuk als duiding voor “boeren, tuinders en vissers”. Kennelijk telt cultuur verder niet voor PVV, VVD, NSC en BBB. In de financiële bijlage is cultuur een voetnoot die geld oplevert: er wordt een opbrengst van 950 miljoen euro voorzien van verhoging van het btw-tarief voor ‘culturele goederen en diensten - uitgezonderd bioscopen en dagrecreatie ‘ van 9 naar 21 procent. Advertentie van rijke uitgevers Daarop verscheen op 21 mei een paginagrote, maar eenzijdige advertentie in dagbladen gericht tegen deze verhoging. De argumenten behelzen de noodzakelijke strijd tegen desinformatie, via betrouwbare journalistiek, anderzijds de toegang daartoe: “Mensen met een kleine beurs worden afgesneden van verdiepende journalistiek, met een groeiende nieuwskloof tot gevolg.” Ten derde wordt gevreesd voor ingrijpende financiële gevolgen voor redacties, vooral die van de kleinere titels zoals regionale dagbladen. <img alt="" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ADVERTENTIE UITGEVERS TEGEN BTW.jpg" style="width: 602px; height: 851px;" /> Mocht de advertentie betaald zijn, dan is dat grotendeels gedaan door de grootste uitgevers DPG Media en Mediahuis. De eerste boekte over 2023 een brutowinst van 360 miljoen euro, Mediahuis 150 miljoen. Uit die half miljard kunnen ze zonder kleerscheuren de hele btw-verhoging voor kranten en tijdschriften voor hun rekening nemen. Rijke cultuurconsumenten Abonnees zijn grotendeels mensen zoals wij: 50-plussers met een goed salaris en vermogen. Vaak weten we niet eens wat een abonnement kost want we kunnen ‘de krant’ geen dag missen, al lezen we die veelal digitaal. Met onze rijkdom zijn we regelmatige bezoekers aan musea en theaters, meer schouwburgen dan bioscopen. Om ons heen zitten voornamelijk gelijkgezinden: mensen op leeftijd die het materieel goed hebben. De btw-verhoging dragen we met gemak; en we profiteren van de subsidies op tickets voor theaters en musea, die vooral rijken zoals wij ten goede komen. Bovendien, die 10 procent die een btw-wijziging de tickets duurder zou maken, gaat al op aan consumpties. Dat geldt net zo goed voor de festivals: prijzen stegen vaak exorbitant. Neem Lowlands waarvoor toegang nu 325 euro kost, een muntje voor consumptie 3,75 euro. Niet voor de ‘kleine beurs’ maar voor de happy few. Die btw-verhoging maakt niets uit, Lowlands is altijd uitverkocht. En boeken dan? Ook die vinden voornamelijk hun weg naar witte, hoogopgeleide, rijke Nederlandse theaterbezoekers met krantenabonnementen. Ze betalen grif de vaste boekenprijzen – een kartel – die forse winsten opleveren voor bijvoorbeeld Bol.com (Ahold). Niettemin neemt het aantal boekwinkels weer toe. Overigens krijgt het overgrote deel van de auteurs hooguit 10 procent van de opbrengst waarvan velen niet kunnen leven. De branche verdient vooral aan bestsellers. Onderzoek: lage btw niet doelmatig Het effect van btw-verhoging is laag in een groot deel van de cultuurmarkt waar rijken de dienst uitmaken. In 2008 is <a href="https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-11401.pdf">onderzoek gedaan</a> naar effecten van het lage btw-tarief voor cultuur en media. Conclusie: gevolgen op de vraag zijn op korte termijn beperkt. Het effect op ontlezing is minimaal, die wordt vooral door andere factoren bepaald. Dan is er nog in 2022/23 onder minister van Financiën Sigrid Kaag (D66) door bureau Dialogic en Significant-APE <a href="https://dialogic.nl/wp-content/uploads/2023/04/definitieve-evaluatierapport-verlaagde-btw-tarief.pdf">onderzoek gedaan</a> naar effecten het lage btw-tarief van 9 procent, niet enkel voor cultuur maar ook voor voeding, openbaar vervoer, water en bloemen. De conclusies zijn even opmerkelijk als hard: <ul> <li>Het is een slecht instrument om de minder draagkrachtigen te helpen: hoe rijker een huishouden, hoe meer het profiteert;</li> <li>Het leidt waarschijnlijk niet tot meer consumptie van culturele goederen.</li> </ul> Arme mensen en cultuur De conclusie moet luiden dat de beoogde btw-verhoging aan de aanbodzijde de cultuursector niet hard zal raken, en aan de vraagzijde niet op de eerste plaats de arme consumenten maar juist de rijken. Dit is de ene kant van het verhaal, anderzijds het euvel dat genoemd cultuurgoed weinig genoten wordt door minder draagkrachtigen, mede - maar niet louter - vanwege de prijs. Hoe mooi zou het zijn als PVV, VVD, NSC en BBB zich echt bekommeren om armere mensen? Ze kunnen de opbrengst van de btw-verhoging besteden aan cultuur voor minder draagkrachtigen. Dat vereist hoop, lef en trots, maar er zijn mogelijkheden met de expertise van theaters, uitgevers, musea, boekwinkels en bibliotheken die hierin vooropgaan zoals theaters in onze stad Rotterdam. De Gelderlander beproefde <a href="https://www.gelderlander.nl/nijmegen/gratis-abonnement-op-de-krant-heeft-enorm-effect-mensen-kunnen-weer-meepraten-met-hun-omgeving~afaa0495/">gratis abonnementen</a> voor arme mensen. DPG-baas Erik Roddenhof noemde dit “een wereldinitiatief”. De nieuwe cultuurminster kan goedkope toegang tot journalistiek, boeken, theaters en musea met makers en directies bespreken. Natuurlijk, trekkerwedstrijden, poezen verzorgen en carnaval zijn ook cultuur. Maar hoe mooi zou het zijn als we minder draagkrachtigen - vooral kinderen via onderwijs – helpen proeven van mooie romans, poëzie, theater en journalistiek, voor zover ze dat al niet doen? Zo elitair hoeft het niet te zijn. Met goede hoop en een beetje lef kunnen we met trots – of beter: wat humor! - de prachtige Nederlandse cultuur breder helpen verspreiden, ook via ‘onze’ NPO. Wellicht dat fractieleiders van regeringspartijen zich daar straks in de Tweede Kamer sterk voor maken; zelfs gesteund door de oppositie. Cultuur is geen splijtzwam, integendeel. *) Een versie van deze opinie verscheen op dinsdag 28 mei 2024 in de Volkskrant **) Groot beeld: “Reading a Newspaper” (1910) door Yehuda Pen, leraar van Chagall   Kabinet kan de opbrengst inzetten voor de minder draagkrachtigenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Krant lezen_xd44jwq9u0ym.jpg?twic=v1/cover=720x405BTW-verhoging op media en cultuur treft vooral de rijkenhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1792/btw-verhoging-media-cultuur-treft-vooral.htmKunstmatige creativiteitHoe we een bewuste, menselijke keuze maken of, en zo ja, hoe we AI gebruiken vereist het losmaken van het tempo van de digitale industrialisering. Haastige spoed is geen goede metgezel van diep nadenken.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1790/kunstmatige-creativiteit.htmSun, 30 Jun 2024 12:32:00 GMTIk had het genoegen om te spreken op een prachtig programma over de muziekindustrie aan de Eastern Tennessee State University; over de invloed van AI op de creatieve industrie, specifiek op muziek. En terwijl ik naar de stralende jonge gezichten keek, kon ik het niet laten om te beginnen met "Eerst kwamen ze voor de taxichauffeurs en ik zei niets omdat ik geen taxichauffeur ben...". Natuurlijk kenden alleen twee oudere professoren de referentie waar ik het over had - <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/First_they_came_...">een gedicht van dominee Martin Neimoller</a>, een nazi-aanhanger na zijn bevrijding uit Dachau. Ik probeerde niet om AI's gelijk te stellen aan nazi's, maar om te suggereren dat het begrijpen hoe AI invloed zal hebben op alles wat we doen, noodzaakt om te observeren welke mensen er nu invloed op hebben. Het is geen misdaad tegen de menselijkheid om de meeste taxichauffeurs te vervangen door autonome voertuigen. De overgrote meerderheid van de Uber-chauffeurs rijdt niet voor hun plezier, maar voor geld. Ze voetballen liever, of maken muziek. Als we onze arbeid echt zouden kunnen vervangen door machines - die niet vervuilen en niet voor nog meer werk zorgen - zou dat geen probleem zijn. Zolang we het goed zouden vinden om mensen te laten leven en genieten van de overvloed van een hightech maatschappij zonder noodzakelijkerwijs bij te dragen aan de industriële economie. Van alles overvloed hebben, zou geen probleem moeten zijn. Als technologie dat echt zou kunnen realiseren, dan is het niet aan de tech-bros om de economie na het werk te ontwerpen.  Industrie en creativiteit: meer porno De creatieve industrieën zijn echter anders. Of beter gezegd, creativiteit verschilt van de creatieve industrieën - net zoals muziek verschilt van de muziekbusiness. AI is prima voor de industrie. Ze is een product van het industriële denken en versterkt de waarden daarvan. Ze creëren niet, ze modelleren. Dat is wat "grote taalmodellen" (LLM’s) betekenen. Net zoals computers een typemachine "modelleren" als een tekstverwerker, of een complex weersysteem om de toekomst te voorspellen, modelleren AI’s het schrijven of componeren door naar alle teksten en liedjes te kijken en een benaderend gemiddelde te genereren. Ze modelleren de meest typische versie van iets dat mogelijk is. Dat is prima voor bepaalde vormen van amusement. Misschien een Marvel-film of, beter nog, een achtbaan. AI kan kijken naar alle succesvolle achtbanen die er zijn, de effecten op de passagiers meten en steeds geïdealiseerde combinaties van afdalingen en loopings en spiralen bedenken. Aristoteles beschouwde "spektakel" als de laagste prioriteit in drama, een beetje als valsspelen vergeleken met karakter of plot. Zoals vuurwerk in Las Vegas in plaats van een <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Soliloquy">soliloquy</a> (monoloog) van Shakespeare. Maar het heeft zijn plaats, vooral in een entertainmentindustrie waar de formule belangrijker is dan persoonlijke expressie of inzicht van het publiek. Het lijkt meer op porno dan op een menselijke relatie. Sport- en beursuitslagen Deze industriële benadering van de kunst heeft ons het autotunen van vocalisten gebracht, en een esthetiek die James Brown's reiken naar een noot zou veroordelen als een vorm van ruis, niet als signaal. Technologie verwijdert de ziel uit menselijke prestaties om ze compatibeler te maken met de industrie. Perfect. Geen kunst, maar geïdealiseerd product. Er zit nog steeds enige waarde aan AI in dit alles. Maar als AI een bedreiging is, dan is het volgens mij meer voor de creatieve industrieën dan voor de creativiteit zelf. Neem de opnametechnicus. Hij neemt interviews op twee aparte sporen op; een voor mij en een voor de gast en werkt een uur aan het "cross-faden" van de tracks om eventuele achtergrondgeluiden te verminderen. Tot nu toe is de meeste software daar slecht in. AI kan zo’n taak. Of neem journalistiek. Vroeger zette een beginnend sportjournalist de nachtelijke sportuitslagen in taal om: NAC versloeg NEC met 3-2; Tom Okker won in vijf sets van Rod Laver... enzovoort. Een heleboel getallen en statistiek krijgen de juiste werkwoorden. Hetzelfde geldt voor beursresultaten of weerberichten. Sports Illustrated, de Wall Street Journal en andere publicaties maken al een tijdje gebruik van AI om dat soort teksten te schrijven. De baan die ik vroeger had, scripts lezen en reportages schrijven - in feite een samenvatting en evaluatie - voor een talentenbureau? Dat wordt nu gedaan door AI en levert de filmindustrie beter werk dan een afgestudeerde kunststudent zoals ik destijds. Geen vervelende esthetische waarden die een commerciële evaluatie in de weg staan. Hoewel geen van ons echt hield van die saaie baantjes bij opnamestudio's, kranten of agentschappen, leerden we ervan, bijvoorbeeld hoe we zinnen en ritmes konden variëren. Het lezen en evalueren van tien scenario's per week leerde me meer over scenarioschrijven dan welke cursus dan ook op de filmacademie. Als we al deze techniek, lezen en schrijven, aan machines overlaten in plaats van aan menselijke leerlingen, hoe komt de volgende generatie dan tot een ontwikkeling naar het vereiste niveau van beheersing? Grote chirurgen zeggen na de operatie tegen de arts-assistent: "Sluit de wond voor mij." Dat is niet alleen omdat ze lui zijn, maar omdat de coassistent de kans moet krijgen om hechtingen te oefenen. AI-muzikanten en sessiespelers Er zijn ook geïndustrialiseerde, commerciële, of misschien "herhaalbare" en gemakkelijk te simuleren rollen die professionele artiesten nu spelen. Zo kan een platenproducent AI gebruiken om de rol van sessiespeler op een album te spelen. Ze kunnen de AI opdragen om een solo te bedenken "zoals Slash zou spelen”. De AI zal plichtsgetrouw naar alle solo's van Slash luisteren en de meest gemiddelde Slash-solo ooit construeren. Meer typisch Slash dan Slash zelf. Dat is misschien prima voor liftmuziek of een tv-reclame. Maar hoe zit het met de sessiemuzikanten die uiteindelijk de volgende Toto of Billy Preston worden? Waar is de cultuur waarin zij opgroeien?   Bovendien zijn sessiemuzikanten soms zelf waanzinnig getalenteerd. Ooit gehoord van <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/The_Wrecking_Crew_(studiomuzikanten)">Wrecking Crew</a>? Zij waren de band die de Byrds, Bob Dylan, de Monkees en de Beach Boys aan originele melodieën hielpen. Of <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Muscle_Shoals_Rhythm_Section">Muscle Shoals</a>, de sessieband achter Aretha Franklin en de Rolling Stones? De ideeën die deze mensen genereren komen niet van AI's uitgemiddelde hits uit het verleden. Investeringen voor vervanging van mensen  Voor de industrie is het vervangen van mensen door AI een zakelijke kans. AI is de laatste hap uit een stervende digitale hypecyclus. De ultieme meta. Net zoals de aandelenmarkt "meta" op zichzelf gaat met derivaten en derivaten van derivaten, verhogen digitale bedrijven hun niveau naar abstractie als een substituut voor het leveren van echte waarde. Web 1 (de dotcom-boom) wordt Web 2 (de sociale media-boom) wordt Web 3 (een combinatie van crypto en virtuele realiteit). Als dat allemaal mislukt, krijgen we AI die verondersteld wordt de hele internetinhoud te veranderen; terwijl het een nieuwe meta-versie van digitale industrialisatie voortbrengt die exponentiële groei kan creëren.  Maar elk modern bedrijfsmodel stoelt nog op oude industriële principes: geld verdienen door mensen met vaardigheden te ontslaan. De lopende band verving geschoolde vakmensen door een fabriekssysteem met ongeschoolde, laagbetaalde arbeiders die snel kunnen worden vervangen. Businessplannen voor digitale bedrijven slagen er louter in om durfkapitaal te verwerven als ze met zo min mogelijk menselijke arbeid oneindig kunnen schalen. AI biedt die mogelijkheid. Ik ben er niet zeker van dat het voor een cultureel product als muziek net zo gemakkelijk zal werken als voor consumptiegoederen. Er is iets anoniems aan AI-muziek en -kunst dat uiteindelijk onbevredigend is voor iedere luisteraar. Muziek is een medium dat betekenis overbrengt van de ene persoon naar de andere. Als er niemand aan de andere kant is, wat is het dan? Maker leren kennen Toen rave begon (nu EDM of elektronische dansmuziek) vonden we het geweldig dat er niemand op het podium stond. We konden DJ soms niet eens zien. We waren meer geïnteresseerd in elkaar. De DJ-booth werd uiteindelijk prominenter, de namen van de DJ's werden ‘headliners’ voor evenementen en verdienen miljoenen. Aan de ene kant is dit gewoon kapitalisme, maar ook onze natuurlijke, gezonde neiging om de mens aan de andere kant van elke culturele creatie te kennen. In kunst willen we ons verbonden voelen met de kunstenaar. De manier waarop we ons tot die persoon verhouden, wordt bepaald door de dominante media. Zoals McLuhan-collega <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/John_M._Culkin">John Culkin</a> ooit zei: we creëren een gereedschap en vanaf dat moment creëert het gereedschap ons. Het gereedschap dat we in de kunst gebruiken verandert onze esthetiek en onze ervaring. Vroegere mediatechnologie, zoals de drukpers, veranderden de manier waarop we literatuur begrepen. Het persoonlijke handgeschreven manuscript werd het gemakkelijk reproduceerbare gedrukte boek. Niet toevallig bracht diezelfde innovatiegolf ons klavierinstrumenten. Elke noot - bijvoorbeeld een Ab – kon alleen op dezelfde manier gestemd worden, ongeacht de toonsoort die het instrument moest spelen. Zoals elke snaarmuzikant weet, is een Ab niet dezelfde noot als hij functioneert als een G# in de toonsoort E. Klavierinstrumenten vereisten de uitvinding van wat bekend staat als "gelijkzwevende stemming" - een compromis van fijnafstemming voor mechanische klavierinstrumenten om de noten van de muziekpartituur te benaderen. In sommige opzichten kan dat worden gezien als de voorloper van MIDI en digitale muziek, die afhankelijk zijn van deze discrete, exacte metriek om een nummer uit te voeren. Producer wordt AI in monopolie Tegelijkertijd kregen we uurlonen en torenklokken. Mensen werden als arbeidseenheden net zo inwisselbaar als getypte letters of toetsenbordnoten. En dat is bepalend geworden voor de kwaliteit van elke industrie, inclusief muziek. Denk aan de opname-industrie, met de artiesten achter glas, die reageren op een "producer" die het bord bedient in een controlekamer. Het concurrentievoordeel van een opname, in de meest popmuziek, had uiteindelijk minder te maken met de artiest dan met de producer. AI kan deze industrialisatie tot het logische uiterste doordrijven. Als zowel kunstenaars als producenten vervangen worden door AI's, hoe kan iemand zich dan onderscheiden? Als alle boekenuitgevers, muziekmakers, kunstproducenten en filmstudio's dezelfde AI-technologieën gebruiken om hun producten te maken, hoe behalen ze concurrentievoordelen uit onderscheid? Dat kunnen ze niet. De enige manier om te winnen is om de enige speler te worden. De commodificatie van een product vereist dat een bedrijf een monopolie wordt. Geen wonder dat alle zakelijke tactieken van de tech bros gericht zijn op totale overheersing en een compleet monopolie. Daarom vragen ze om "regelgeving" die de huidige AI-bedrijven effectief opsluit. Ze realiseren zich al dat het eindpunt van AI de industriële gelijkwaardigheid is. De enige manier om geld te verdienen is om de hele markt te beheersen. Of een fijne hulp? Ik blijf proberen aan AI te denken in termen van louter uitbreiding van mogelijkheden; AI als een soort helper. Bijvoorbeeld om het standaard zware schrijfwerk te doen, zodat ik creatief bezig kan zijn, zoals de scènes en momenten vormgeven. Echter, ik deed zelf al het zware werk door mijn personages en hun geschiedenis en bronmateriaal aan de AI door te geven, zodat deze het leuke werk kon doen door de scènes te bedenken. Vervangt AI dus wel arbeid? Nee, het verplaatst ons mensen verder naar beneden in de hiërarchie van vaardigheden. Het is net als de etenslift, die de tot slaaf gemaakte bedienden van Thomas Jefferson niet echt werk bespaarde. Het bespaarde Jefferson en zijn gasten de interactie met de tot slaaf gemaakte menselijke bediende. Ze waren er nog steeds, alleen verborgen. Op dezelfde manier kan AI het werk overnemen van een chauffeur, schrijver of advocaat. Ondertussen vereist het werk van miljoenen mensen om de zeldzame aardmetalen te delven, het kobalt uit meren te halen, alle gegevens te labelen die het krijgt aangeleverd, enzovoort. Dus het neemt niet simpelweg onze banen weg, het verlaagt onze menselijke arbeid. Walging na kopiëren Er was echter een micromoment waarop AI me iets waardevols liet zien. Ik vroeg om enkele scènes van mijn stripverhaal te schrijven die ik al had geschreven; gewoon om te zien of hij nog goede ideeën had voor verbetering. En één scène die AI schreef, kwam bijna exact overeen met de scène zoals ik schreef. Eerst was ik verast dat AI mijn werk benaderde, wat overging in een gevoel van walging over wat ik zelf had geschreven. Als AI de meest geschikte scène "uitmiddelde", betekent dit dat ik zelf op een perfect gemiddelde manier schreef. Ik was op hetzelfde cliché uitgekomen als de machine! Dat biedt waarde! Niet om met het ideale commerciële product op de proppen te komen, maar om ons perfecte voorbeelden te laten zien van wat we moeten vermijden. Ze kunnen bijna als valsspeldetectoren werken. Ze kunnen vaststellen wanneer we niet meer echt creatief zijn, maar vervallen in het herhalen van stijlfiguren. Als een mens doet wat de AI deed, betekent dit dat de mens een pauze moet nemen. Het suggereert ook een unieke rol voor AI in kunst en entertainment. In plaats van AI te gebruiken om alle eens vervaardigde kunst en amusement te vercommercialiseren, kunnen we AI beter vieren als zijn eigen vorm van amusement. Als we met AI gebruiken een film of boek maken, ziet niemand de AI aan het werk, heeft niemand er interactie mee of ervaart niemand die rare <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Uncanny_valley">uncanny valley</a>-momenten die AI <a href="https://www.verywellmind.com/what-is-the-uncanny-valley-4846247">zo interessant maken</a> voor de ontwikkelaars. We zien het eindproduct, dat ongeveer net zo interessant is als behang. AI is de speeltuin Ik kijk niet graag naar de foto's die mensen hebben gemaakt met Midjourney of Dall-e, maar ik weet dat ze echt een diepgaande ervaring hadden bij het maken van die foto's met de AI's. Kijken naar iemands Midjourney-foto is als luisteren naar iemand die vertelt over zijn acid trip. Je moest erbij zijn. De waarde van AI is de mogelijkheid om ermee te spelen. AI kan nog steeds een creatieve partner zijn in plaats van een verlengstuk van dezelfde industrie die creativiteit al die tijd de kop heeft ingedrukt. We kunnen het gebruiken om onderscheid te maken tussen onze eigen artistieke innovatie en onze onbewuste terugkeer naar het gemiddelde - onze eigen spanning tussen creatieve en industriële driften. En we kunnen nog steeds allerlei nieuwe creatieve, speelse ervaringen voor ons publiek ontketenen - niet door AI te gebruiken om de artistieke media uit het verleden te simuleren, maar door toegankelijke, transparante en directe ervaringen met kunstmatige intelligentie zelf te creëren. *) <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Douglas_Rushkoff">Doug Rushkoff</a> was jarenlang columnist voor Netkwesties en is voor mij één van de belangrijkste filosofen over technologie en maatschappij. Dit artikel is een vertaling - met toevoeging van links - van zijn jongste publicatie met <a href="https://www.teamhuman.fm/">Team Human</a>. Als je nieuwe berichten wilt ontvangen en Rushkoffs werk wilt steunen, dan kun je je gratis of betaald <a href="https://rushkoff.substack.com/subscribe">abonneren</a>. **) Foto Rushkoff door <a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Fuzheado">Fuzheado</a> - Own work, <a href="https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=145274351">CC BY 4.0</a>; groot beeld Team Rushkoff Hoe AI ons leert onderscheid te maken tussen mensen, kunst en industriehttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Rushkoff Team Human.jpg?twic=v1/cover=720x405Kunstmatige creativiteithttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1790/kunstmatige-creativiteit.htmBehandel je chatbot eens als mens, maar vergeet hem niet uit te zetten Met de nieuwe update van ChatGPT is het alsof we praten met een mens, in plaats van met AI. Vergeet echter de computer erachter niet. https://netkwesties.staging.calabi.nl/1788/behandel-je-chatbot-eens-als-mens-maar.htmSun, 30 Jun 2024 12:31:00 GMTDeze maand was het weer feest in AI-land: zowel OpenAI als Google kondigden baanbrekende updates aan. Binnenkort kunnen we met dezelfde snelheid en intonatie als een mens kletsen met een algoritme, dat op alles antwoord geeft. Het fictieve verhaal van de Oscar-winnende film Her, waarin een man verliefd wordt op een AI-chatbot, is werkelijkheid geworden. Daarmee groeit er een intrigerende tegenstrijdigheid: enerzijds beschouwen we AI-chatbots als nuttige instrumenten – objecten die we gebruiken zonder enige emotionele betrokkenheid. Anderzijds kunnen we het volle potentieel van dergelijke AI pas helemaal benutten als we deze middels taal en emotie op juist een menselijke manier benaderen. Als ‘subjecten’ die met ons samenwerken. Van object naar subject: het lijkt een klein verschil in woordkeus, maar de gevolgen zijn groot. Door AI te ontmenselijken en te reduceren tot een simpel gereedschap, beperken we onszelf in hoe goed we deze technologie kunnen gebruiken. Tegelijkertijd waarschuwen experts al geruime tijd voor de serieuze gevaren van antropomorfisme, het toekennen van menselijke eigenschappen aan niet-menselijke entiteiten. Aardig zijn kan helpen Een emotionele stimulus zoals ‘doe je best’ toevoegen aan je prompt – de vraag die je stelt aan een chatbot – blijkt daadwerkelijk te leiden tot betere output. Sterker nog, aardig zijn helpt. Tegelijkertijd kan dit zorgen voor onrealistische verwachtingen en een vertekend beeld van AI. Een Google-werknemer werd bijvoorbeeld <a href="https://www.washingtonpost.com/technology/2022/06/11/google-ai-lamda-blake-lemoine/">met verlof gestuurd</a> omdat hij ervan overtuigd was dat het door het bedrijf ontwikkelde taalmodel een bewustzijn had ontwikkeld. Nog erger, een Belgische man <a href="https://www.demorgen.be/nieuws/waalse-man-berooft-zichzelf-van-het-leven-na-gesprekken-met-chatbot-zonder-eliza-was-mijn-man-er-nog-geweest~b41bfe78/">beroofde zichzelf van het leven</a> na diepe gesprekken met een chatbot. Het vereist een delicate balans om de voordelen van deze menselijke benadering te benutten, zonder te vervallen in de valkuilen van misleidende vergelijkingen en overtrokken verwachtingen. Neem het Gronings UMC, dat aankondigde haar schriftelijk patiëntcontact door een AI-chatbot te laten overnemen. Die blijkt simpelweg persoonlijker en empathischer dan echte artsen. Bijzonder nuttig – ook best schrijnend – maar bovenal niet zonder risico. Antropomorfisme is overigens een heel normaal fenomeen: we zien gezichten in de wolken, praten met onze huisdieren, en zeggen ‘hij zei dit’ als Google een antwoord voorschotelt. Logisch dat we ook AI vermenselijken, interactie met AI-bots lijkt sterk op menselijk contact. Maar een alarmerende consequentie hiervan is de mogelijke impact op menselijk gedrag en sociale interacties. Onze relaties met en via technologie verschuiven; we vormen banden met digitale influencers en onderhouden communicatie die, ironisch genoeg, onze menselijkheid kan verminderen. Relaties met AI-bots kunnen mogelijk leiden tot verminderde empathie en sociale vaardigheden, vooral bij jongeren. En laten zij nu net de groep zijn die op grote schaal chatbots gebruiken voor mentale hulp. Gelukkig laat onderzoek zien dat relaties met chatbots nuttig kunnen zijn: recent onderzoek toont aan dat het zelfs eenzaamheid en suïcidale gevoelens kan tegengaan. Maar onderzoekers maken zich ook zorgen of kunstmatige vriendschappen wel kunnen overgaan naar menselijke vriendschappen. Zijn jongeren straks – naast een socialmediaverslaving – opnieuw de hardst geraakte groep? Digitale logica en paradox Filosofen en ethici waarschuwen: door AI menselijke trekken toe te kennen, scheppen we een flinke uitdaging. Want wat gebeurt er als AI-systemen gaan bepalen wat als goed gedrag of optimale (menselijke) communicatie wordt gezien? Dreigen we dan niet onszelf te conformeren aan door machines gestelde normen? De neiging om ons gedrag af te stemmen op digitale logica draagt bij aan een mechanistisch wereldbeeld, waarbij de technologie niet meer ten dienste staat van de mens, maar ons transformeert in de efficiënte, voorspelbare patronen van de machines die we gecreëerd hebben. De paradox is echter dat hoe meer we AI ontdoen van menselijke trekken en het enkel zien als een nuttig apparaat, hoe meer we onszelf verwijderen van hetgeen het juist zo krachtig maakt. AI is namelijk in toenemende mate een weerspiegeling van onszelf; deze systemen leren van menselijke interactie, taal en gedrag. Ze worden intuïtiever en responsiever, beter in staat om te anticiperen op onze wensen. De interactie met digitale apparaten zal steeds meer gebeuren op basis van gesproken en geschreven taal – inherent menselijke instrumenten. Uiteindelijk moeten we vooral voorzichtig zijn met hoe we AI personifiëren, maar ook erkennen hoe nuttig dat kan zijn. Het is dus prima om AI vriendelijk toe te spreken, te zeggen dat het z’n best moet doen, samen te lachen om een grap of een fictieve fooi te geven – een beetje antropomorfisme leidt simpelweg tot betere resultaten.  Zolang we niet vergeten dat er geen denkend wezen achter zit, maar algoritmen en data. <a href="https://www.barendlast.com/">*) Barend Last</a> is docent, onderwijskundige en schrijver. <a href="https://erdincsacan.nl/">Erdinç Saçan</a> is docent en auteur, en gespecialiseerd in “Inclusieve Artificial Intelligence & Generatieve AI” **) Grote beeld uit de film Her Onze relaties met en via technologie verschuiven paradoxaalhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/film her.jpg?twic=v1/cover=720x405Behandel je chatbot eens als mens, maar vergeet hem niet uit te zetten https://netkwesties.staging.calabi.nl/1788/behandel-je-chatbot-eens-als-mens-maar.htmSterke tv-makers zijn nou eenmaal niet de braafstenHet rapport-Van Rijn over misstanden bij de NPO vinden wij onzorgvuldig en ongenuanceerd. Het is geheel gebaseerd op anonieme klachten zonder wederhoor. In een mediawereld waarin imago’s door snelle veroordelingen zo aan diggelen liggen.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1777/sterke-tv-makers-zijn-nou-eenmaal-niet.htmThu, 06 Jun 2024 14:04:00 GMTVorige week werd bekend dat <a href="https://www.rtl.nl/boulevard/entertainment/artikel/5444660/paul-de-leeuw-stopt-presentator-niet-klein-te-krijgen">Paul de Leeuw is gestopt</a> met het tv-programma Niet klein te krijgen, waarin hij op indrukwekkende en integere wijze kinderen met kanker portretteerde. De aanleiding voor zijn vertrek? Een klacht van een redacteur naar aanleiding van stemverheffing van De Leeuw. De Tweede Kamer debatteerde onlangs over de toekomst van de NPO, waarbij het <a href="https://ogco.nl/">rapport van Van Rijn</a> aan de orde kwam. In dit rapport naar een onveilige werksfeer op het Mediapark zijn harde noten gekraakt. Diverse onderdelen van de publieke omroep krijgen ervanlangs. Op de redactievloeren werd stelselmatig gepest, geschreeuwd, geïntimideerd en gedreigd, er was seksisme en fysiek geweld. Inmiddels zit een aantal bekende presentatoren hierdoor werkloos thuis en worden maatregelen aangekondigd tegen het ‘grensoverschrijdende gedrag’. Aanstootgevend of best grappig Hoe dan ook, op de werkvloer van de NPO was van alles aan de hand. De commissie-Van Rijn verzamelde talloze klachten van (oud-)werknemers, maar kon de namen niet openbaren vanwege de veiligheid van de klagers. Degenen over wie geklaagd wordt mochten de conclusies inzien, maar hun reacties ontbreken in het rapport. Elk normaal en beschaafd mens vindt natuurlijk dat er moet worden afgerekend met seksisme en ontoelaatbaar gedrag, waar dan ook. Maar wat moeten we met een rapport vol anonieme aanklachten zonder weerwoord van de aangeklaagden? Bestuurskundige Michiel de Vries vond het onderzoek door Van Rijn ‘<a href="https://www.telegraaf.nl/watuzegt/1819980679/onderzoek-naar-misstanden-bij-de-publieke-omroep-stuitend-onzorgvuldig">stuitend onzorgvuldig</a>’ en wij zijn dat geheel met hem eens. Er is geen wederhoor gepleegd en geen verwerking gedaan van tegenwerpingen. Maar de vernietigende conclusies over de presentatoren en een aantal programma’s van de NPO lagen al klaar in diverse media, waaronder Het Parool en Nederlands Dagblad, de dag nadat het rapport was verschenen. Waar ligt die grens precies? De definitie van ‘grensoverschrijdend gedrag’ is bijzonder lastig te geven is, want ieders grens zal weer anders liggen. De een vindt een mop aanstootgevend waar de ander om moet glimlachen. Ook de commissie-Van Rijn zegt dat er geen eenduidige definitie van te geven is. Het probleem van de maatschappelijke discussie over grensoverschrijdend gedrag begint dus al bij de term. De definitie van ‘grensoverschrijdend gedrag’ is bijzonder lastig te geven is, want ieders grens zal weer anders liggen. De een vindt een mop aanstootgevend waar de ander om moet glimlachen. Waar grensoverschrijdend gedrag voorheen veelal betrekking had op ongewenst seksueel wangedrag, vallen tegenwoordig stemverheffingen van een leidinggevende onder dezelfde noemer. Natuurlijk moeten leidinggevenden normaal en professioneel met hun medewerkers omgaan. En natuurlijk is fysiek geweld, waarvan sprake zou zijn geweest op de DWDD-redactie, reden voor ontslag op staande voet. Maar nu ontstaat in rap tempo een sfeer waarin hiërarchische verhoudingen als gedateerd en ‘onveilig’ worden gezien. Topprestaties onder grote druk Maar op de werkvloer is nu eenmaal iemand de baas. Die is het uithangbord, zet de lijnen uit, neemt beslissingen en spreekt je aan op fouten. Dat kan soms gaan op een manier die direct is en stevig, maar het alternatief is een constante vorm van overleg en aftasten in een wereld die juist bestaat uit het leveren van topprestaties onder grote tijdsdruk voor een miljoenenpubliek. En wanneer 85 procent van de werknemers op de sport- en nieuwsredactie van de NOS pesten ervaart, zoals de commissie stelde, is het begrip pesten dan niet aan enorme inflatie onderhevig? We zijn in een tijd terechtgekomen waarin de aanklacht ook meteen het vonnis is. Zo werd twee jaar geleden een zeer bekende volkszanger aangeklaagd voor ontucht met een minderjarige. En dat is verschrikkelijk, als het waar is. De advocaten van de zanger vermoeden inmiddels dat de zaak wordt doorgeschoven naar 2025. Dat is een hel voor iemand die zich niet kan verweren, maar wel door iedereen al is veroordeeld. Hij zit eigenlijk al in de gevangenis, maar dan thuis. Niet normaal Er is in de publieke beeldvorming geen enkele remming meer, geen controle of de gepresenteerde feiten wel kloppen. Mensen maken fouten, zeker ook in de mediawereld waar de druk groot is en er in de hectiek opmerkingen worden gemaakt waar men later spijt van heeft. In veel gevallen is die spijt ook betuigd. Maar moet iemand daarvoor z’n hele leven voor boeten? Schieten we niet door als een aanvaring op de werkvloer jaren geleden nu verpakt als anonieme melding iemands publieke doodvonnis kan betekenen? Daarnaast hebben we te maken met high-performers, mensen met bijzondere persoonlijkheden die bijzondere dingen maken, waar we van genieten. Deze toptalenten kunnen hele mooie dingen doen, maar worstelen soms ook met de schaduwzijde van hun talent. Waarbij angst, onzekerheid en de stress van prestatiedruk kunnen leiden tot onaangepast gedrag. De angst die voortkomt uit de dreiging van slecht gedefinieerde, anonieme klachten en een publieke schandpaal belemmert creativiteit, waardoor we middelmatigheid riskeren. Arjan Lock, de voorzitter van het College van Omroepen, zei bij Jeroen Pauw dat de belangrijkste les voor de publieke omroep eigenlijk eenvoudig is: doe normaal. Maar als iedereen alleen maar normaal gaat doen, dan wordt het wel heel saai op televisie. We hebben abnormaal goede programma’s en kwaliteiten nodig bij de publieke omroep, in een cultuur die veilig is en transparant. Maar waarin we niet op zoek gaan naar daders op basis van anonieme klachten. Het tegengaan van een onveilige werksfeer voor werknemers is zeer belangrijk, maar voor publieke figuren geldt dat evenzeer. <a href="https://esthervanfenema.nl/">*) Esther van Fenema</a> is auteur en psychiater; Joost Eerdmans is fractievoorzitter van Ja21 in de Tweede Kamer. Een versie van deze opinie verscheen eerder in Trouw.   Rapport-Van Rijn onveilig voor tv-makers en bedreiging van hun creativiteithttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/niet klein.jpg?twic=v1/cover=720x405Sterke tv-makers zijn nou eenmaal niet de braafstenhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1777/sterke-tv-makers-zijn-nou-eenmaal-niet.htmElon Musks Neuralink heeft een verborgen prijsNet zoals mobiele telefoons ons verstandelijk vermogen achteruit laten gaan, kan Neuralink meer negatieve effecten hebben dan ons lief is.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1775/elon-musks-neuralink-heeft-een-verborgen.htmThu, 06 Jun 2024 14:04:00 GMTNet zoals mobiele telefoons ons verstandelijk vermogen achteruit laten gaan, kan Neuralink meer negatieve effecten hebben dan ons lief is. Onlangs heeft het bedrijf <a href="https://neuralink.com/">Neuralink</a> van Elon Musk <a href="https://neuralink.com/blog/prime-study-progress-update">bekendgemaakt</a> dat het erin geslaagd is om een hersenimplantaat bij een mens in te brengen. Dit werd groots gevierd als een baanbrekende stap in de vooruitgang van de mens. Maar voor deze technologie betalen we een verborgen prijs, waardoor het effect ervan straks wel eens het tegenovergestelde zou kunnen zijn. Musks bedrijf is niet het enige dat probeert om het menselijke brein met computers te verbinden. Ook techbedrijf <a href="https://synchron.com/">Synchron</a>, dat investeerders Jeff Bezos en Bill Gates achter zich heeft, werkt hieraan. Biotechnologiebedrijf <a href="https://blackrockneurotech.com/">Blackrock Neuratech</a> plaatst al jaren <a href="https://blackrockneurotech.com/our-story/">experimentele implantaten</a> bij mensen. Neuralink is wél het meest doortastend. Zo heeft het de operatie waarmee het implantaat werd ingebracht al door een robot laten verrichten, wat het makkelijker maakt om straks op grote schaal mensen van hersenchips te voorzien. In principe zou je deze ingrepen zo letterlijk aan de lopende band kunnen uitvoeren. Musk zelf heeft al enthousiast een paar toepassingen van de Neuralink gepresenteerd waaraan momenteel gewerkt wordt. Zo zou de ‘Telepathy’ applicatie iemands hersenimpulsen gaan lezen, zodat apparatuur straks rechtstreeks met gedachten bestuurd kan worden. En de <a href="https://www.independent.co.uk/tech/elon-musk-neuralink-brain-blindsight-computer-chip-b2516427.html">Blindsight</a> app - nu naar voren geschoven om blinden zicht terug te bezorgen - moet beelden in het brein gaan projecteren, waardoor beeldschermen van laptops en mobieltjes in de toekomst overbodig worden. Zorgelijk of beloftevol? Neuralinks aankondiging maakte veel reactie los. Die vallen uiteen in twee categorieën: enthousiast of zorgelijk. De enthousiastelingen zoals Musk wijzen op de potentiële betekenis van implantaten voor mensen met zware handicaps zoals een dwarslaesie. Zij zouden straks misschien met hun gedachten een rolstoel of robotarmen kunnen besturen. En blinden laten zien, wie kan daar nou tegen zijn? Het is natuurlijk niet de bedoeling dat het bij medische toepassingen blijft. Voorstanders zien de implantaten graag een even vast onderdeel van het dagelijks leven worden als mobiele telefoons dat momenteel zijn. De bezorgde geluiden gaan vaak over privacy. Onze telefoons spelen nu al veel persoonlijke data aan commerciële bedrijven door, dus hoe gaat het wanneer die rechtstreeks toegang krijgen tot onze hersenen en gedachten? Bestaat er dan nog wel zoiets als privacy, of kunnen we dan helemaal niets meer voor onszelf houden? Ook de vrijwilligheid is een zorg. Tenslotte zijn ook het internet en mobieltjes eens heel vrijblijvend begonnen, terwijl we nu nauwelijks nog zonder kunnen. Betekent dit dat in de toekomst ook hersenchips onvermijdelijk gaan worden, omdat je anders niet eens meer je boodschappen af kunt rekenen of met het openbaar vervoer kunt reizen? Totaal afhankelijk worden Toch zouden al deze bezwaren wel eens in het niet kunnen vallen tegenover een veel groter probleem, waarvoor nog maar nauwelijks aandacht is: wij mensen zijn levende wezens. En leven past zich continu aan; aan de omgeving, maar ook in het eigen lichaam. Daarom raakt je arm al zijn spiermassa kwijt wanneer er gips omheen wordt gelegd en je hem weken lang niet kunt bewegen. Idem dito als je drie maanden in een rolstoel zitten, waardoor je beenspierkracht verloren gaat. Pas relatief kort geleden beseffen we dat ditzelfde voor ons brein geldt. En dat de hersenen nog veel ingrijpender aanpassingen kunnen ondergaan dan de spieren. Wanneer je iets nieuws leert, ontstaan er nieuwe zenuwverbindingen in je brein. Maar die kunnen net zo goed weer verdwijnen als je de bijbehorende vaardigheden niet meer gebruikt. Zo neemt ons oriëntatievermogen duidelijk af wanneer we regelmatig op GPS vertrouwen om ergens te komen. Aldoor Googelen voor kennis verslechtert ons geheugen slechter. Je mobieltje hoeft alleen maar in de buurt te zijn om je verstandelijke vermogens<a href="javascript:void(0)"> te laten afnemen</a>. En bij jonge kinderen die veel op beeldschermen kijken, zien we zelfs een verdunning van de hersenschors – iets dat normaliter alleen bij ouderen voorkomt, en vaak wordt waargenomen bij dementie. Handicap dreigt Het bizarre effect van Musks implantaat zou dus wel eens kunnen zijn dat het niet alleen gehandicapten helpt, maar óók gezonde mensen opzadelt met een handicap. Hoe meer we onze vaardigheden aan apparatuur uitbesteden, hoe meer we deze sluipenderwijs kwijtraken. Dit betekent niet dat Musks Neuralink per se slecht is. Maar het wil wel zeggen dat we op een hele nieuwe manier naar onszelf moeten gaan kijken, en goed moeten bedenken hoe we omgaan met dit soort nieuwe technologieën. We lopen bij het massaal afhankelijk worden van implantaten een serieus risico om te de-evolueren in plaats van ons verder te ontwikkelen. Misschien zou het goed zijn als we alle gevolgen van Neuralink en concurrenten zouden kennen, vóórdat deze door miljoenen mensen gebruikt gaat worden. Zodat we niet pas achteraf beseffen dat deze een veel te hoge prijs bleek te hebben. <a href="https://www.linkedin.com/in/ronald-siecker-46368449/">*) Ronald Siecker</a> is arts en (neuro)bioloog, actief via <a href="https://www.cheprion.nl/">Cheprion BV</a> en medeoprichter van <a href="https://evolae.nl/">Evolae Institute</a>. Deze opinie verscheen eerder in NRC **) Beeld uit een <a href="https://www.youtube.com/watch?v=Gv_XB6Hf6gM">video van Wired</a>: The Science Behind Elon Musk’s Neuralink Brain Chip Als we afhankelijk raken van ‘externe’ hersenen zoals Neuralink van Muskhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Neuralink.jpg?twic=v1/cover=720x405Elon Musks Neuralink heeft een verborgen prijshttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1775/elon-musks-neuralink-heeft-een-verborgen.htmEuropa moet duidelijkheid bieden met platforms: werknemer of zzp’erMensen die voor platforms als Uber en Deliveroo werken, weten ondanks een nieuwe Europese richtlijn die nog wet moet worden nog steeds niet of ze beschermd worden. Er resteert een zwakke plek.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1762/europa-moet-duidelijkheid-bieden-met.htmTue, 07 May 2024 09:10:00 GMTWat leek op twee jaar tevergeefs onderhandelen, mondde begin maart 2024 plotseling uit in de <a href="https://www.consilium.europa.eu/en/policies/platform-work-eu/">Europese richtlijn voor platformwerkers</a>. De lidstaten kwamen tot een akkoord over mensen die voor ‘platforms’ als Uber en Deliveroo werken en lidstaten hebben twee jaar om de richtlijn in nationale wetgeving om te zetten. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen spreekt van een &bdquo;win-win” voor platforms en de werkers. Demissionair minister Karien van Gennip (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, CDA) <a href="https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/03/11/lidstaten-akkoord-met-richtlijn-platformwerk">noemt</a> het “een historische mijlpaal” en EU-parlementariër Kim van Sparrentak (GroenLinks) <a href="https://www.linkedin.com/posts/kimvansparrentak_eu-landen-alsnog-akkoord-met-bescherming-activity-7173024110032179200-vkwp/">ziet</a> een “enorme overwinning”. Dit akkoord draagt inderdaad bij aan het succes van de sociale pijler van de Europese Unie, maar de betekenis wordt overtrokken. Maar hoe zit het nu? Platforms huren werkers veelal in als zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers), waardoor ze geen recht hebben op sociale voorzieningen als pensioenopbouw en vakantiedagen. De afgelopen jaren zijn er veel rechtszaken gevoerd over of er eigenlijk geen sprake is van een werknemersverhouding. Platformwerkers hebben in tegenstelling tot zzp’ers bijvoorbeeld vaak geen ‘ondernemersvrijheid’ om hun eigen tarieven of uren te bepalen. Doordat elke nationale rechter in dergelijke rechtszaken een eigen aanpak kiest, is er onduidelijkheid ontstaan en ontbreekt het aan de gewenste bescherming. De Europese Commissie wil deze onduidelijkheid aanpakken en presenteerde daarom in 2021 een wetsvoorstel om de regels voor de platformeconomie in de verschillende lidstaten gelijk te trekken. Het voorstel bevatte vijf criteria aan de hand waarvan kan worden vastgesteld of er sprake is van een werknemersverhouding tussen het platform en de werker. Als aan minstens twee van deze criteria zou zijn voldaan, werd de platformwerker beschouwd als werknemer in plaats van zelfstandige: <ul> <li>maximumbedrag dat platformwerkers kunnen ontvangen</li> <li>toezicht op hun prestaties, ook langs elektronische weg</li> <li>controle over de verdeling of toewijzing van taken</li> <li>controle op de arbeidsvoorwaarden en beperkingen bij de keuze van de werktijden</li> <li>beperkingen van vrijheid om zelf werk te organiseren en regels voor hun verschijning of gedrag</li> </ul> Afgezwakt voorstel aangenomen Het doel was helder: alle lidstaten zijn verplicht om dezelfde criteria toe te passen bij de beoordeling van werknemersverhoudingen. Dit betekent dat er geen ruimte is voor verschillende nationale benaderingen, met als resultaat een uniforme Europese bescherming. De richtlijn schoot echter in het verkeerde keelgat van een aantal lidstaten, die de vrijheid willen behouden in hun nationale arbeidsrecht. De richtlijn die nu definitief is aangenomen, is een afgezwakte versie van het oorspronkelijke voorstel van de Commissie. De vijf criteria zijn volledig geschrapt, waardoor er geen uniform kader meer is. In plaats daarvan moet en mag elke lidstaat zélf criteria vaststellen om te bepalen of een platformwerker zelfstandige of werknemer is. De EU verplicht dus tot actie, maar laat het aan elke lidstaat over om specifiek te bepalen hoe die actie eruit moet zien. Het is ongewis hoe landen dit gaan oppakken. Marktdenken boven sociale bescherming We zien een gemengd beeld. Enerzijds is de aangenomen richtlijn een stap richting het beschermen van platformwerkers. Het Europese integratieproces heeft marktdenken en competitie lange tijd de voorrang gegeven boven welvaartsbeleid en bescherming van sociale rechten. De richtlijn zoekt daarentegen een balans tussen digitale economie met ruimte voor innovatie en de sociale bescherming van werknemers. Dit is een positieve ontwikkeling. Anderzijds toont deze afgezwakte richtlijn dat de EU onvoldoende grip weet te krijgen op het nationale arbeidsrecht en de positie van de platformwerkers. Het algemene belang van de EU wordt zo verwaterd door lidstaten die het nationale belang vooropstellen, met Frankrijk als meest uitgesproken regering tégen uniforme regels. Het legt de zwakke plek bloot van de EU: succesvol in het stimuleren van een Europese vrije markt, maar de bescherming van burgers wordt veelal overgelaten aan de lidstaten. Hierdoor ontstaat een ontkoppeling van het economische (op Europees niveau) en het sociale (op nationaal niveau). Het is problematisch dat de EU er onvoldoende in slaagt om binnen de platformeconomie deze twee niveaus te verzoenen. Met name natuurlijk voor de platformwerker die het risico l;oopt in een land te werken dat onvoldoende bescherming biedt. De criteria en vooral de interpretatie en handhaving kunnen flink uiteen gaan lopen. Dit kan eventueel ontaarden in een ‘race to the bottom’, waarbij bedrijven zich vestigen in landen met een zo zwak mogelijk implementatie4 van de richtlijn. Dit vind ik ook problematisch voor de EU zelf, die heeft beloofd een stevig sociaal beleid in Europa te realiseren, maar er slechts gedeeltelijk in slaagt om dit af te dwingen. Om de platformeconomie werkelijk sociaal te reguleren, is juist een gecoördineerde Europese aanpak noodzakelijk. De EU dient daarom niet alleen grip te hebben op de Europese markt, maar ook op het arbeidsrecht voor hen die werken binnen die Europese markt. <a href="https://www.linkedin.com/in/gabri%C3%ABl-van-rosmalen-339778151/">*) Gabriël van Rosmalen</a> werkt als <a href="https://www.uu.nl/medewerkers/GLHvanRosmalen">promovendus</a> Europees Recht en Politieke Filosofie aan de Universiteit Utrecht en is daar verbonden aan het Utrecht Centre for Regulation and Enforcement in Europe. (<a href="https://www.uu.nl/en/research/utrecht-centre-for-regulation-and-enforcement-in-europe">Renforce</a>) Een versie van dit opinie-artikel verscheen eerder in NRC. **) Foto van <a href="https://unsplash.com/@rosssneddon?utm_content=creditCopyText&utm_medium=referral&utm_source=unsplash">Ross Sneddon</a>via Unsplash   Europese richtlijn voor platformwerkers laat te veel ruimtehttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Deliveroo.jpg?twic=v1/cover=720x405Europa moet duidelijkheid bieden met platforms: werknemer of zzp’erhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1762/europa-moet-duidelijkheid-bieden-met.htmVergelijk AI met hoe we dromen: heel bijzonder, maar niet erg praktisch Gaat kunstmatige intelligentie onze banen overnemen en auto’s besturen en noem maar op? Nou, het is heel knap wat AI met door mensen aangeleverd bronmateriaal construeert. Maar vaak klopt er niets van: het was maar een droom. https://netkwesties.staging.calabi.nl/1747/vergelijk-ai-met-hoe-we-dromen-heel-bijzonder.htmSun, 14 Apr 2024 12:35:00 GMTSinds de introductie van AI, kunstmatige intelligentie, zijn de ideeën over mogelijke toepassingen ervan explosief gegroeid. Maar hoe realistisch zijn die ideeën? Daarvoor is eerst een helder beeld nodig van wat AI werkelijk is en doet. Om dat te begrijpen, kun je AI het beste vergelijken met ons eigen brein. De AI uit sciencefictionverhalen is een soort digitale versie van onze hersenen en kan alles waartoe ons brein in staat is: redeneren, begrijpen, besluiten, originele ideeën ontwikkelen. Het zou zelfs gevoelens en een vrije wil kunnen hebben. (In sciencefiction pakt dat overigens meestal slecht voor ons uit.) Wie nu AI gebruikt, lijkt van doen te hebben met een intelligent wezen, dat denkt en voelt zoals wij. Maar kijk ‘onder de motorkap’, daar gebeurt iets anders: AI redeneert niet en begrijpt al helemaal niets. Beelden construeren Een AI die een boom tekent, heeft geen flauw idee wat een boom is. AI neemt door mensen gemaakt bronmateriaal en voegt de woorden of pixels hiervan opnieuw samen. Door statistische berekeningen in combinatie met een lerend algoritme wordt een en ander zo samengevoegd, dat je kunt denken dat het een samenhangend geheel is. Ons eigen brein doet eigenlijk elke dag iets vergelijkbaars, namelijk: dromen. We weten inmiddels dat in dromen ervaringen uit ons dagelijks leven worden verwerkt. Het meest bijzondere aan dromen is dat binnen in ons brein een complete modelwereld wordt gecreëerd. Zodra we dromen, bevinden we ons in ons eigen hoofd, hoewel het lijkt alsof we in de buitenwereld rondlopen. De droomwereld is helemaal door ons brein samengesteld, waarbij onze wakkere ervaringen het bronmateriaal vormen. Omdat daaruit een hele nieuwe mentale constructie wordt gevormd, zien in een droom vertrouwde plaatsen er vaak anders uit dan in de werkelijkheid. Droom als nieuwe compositie Een droom is altijd een min of meer samenhangend geheel – omdat bijvoorbeeld deuren, ramen en stoeptegels allemaal hun logische plekken innemen. Toch hoeven dromen niet realistisch of kloppend te zijn. Een AI heeft geen ‘wakkere’ ervaringen, maar gebruikt door mensen samengestelde databases als bronmateriaal. Wat hij daarmee doet lijkt verrassend veel op dromen. Dat geeft meteen een duidelijker beeld van wat het wel en niet kan. Want net als een droom, maakt AI een nieuwe compositie uit bestaand materiaal. Teksten, afbeeldingen, molecuulmodellen of zelfs een softwarecode. Alleen blijken ook die lang niet altijd te kloppen met de realiteit. Daar zijn al talloze voorbeelden van. Zoals een fantastische biografie, die niets met de persoon in werkelijkheid gemeen had. Een advocaat die AI vroeg om voorbeelden van rechtszaken, kreeg ‘droomzaken’ aangeleverd: geen enkele zaak bleek in werkelijkheid te hebben gespeeld. Recent heeft <a href="https://nos.nl/artikel/2505573-pakketdienst-haalt-ai-chatbot-offline-na-gedicht-over-slechte-service">pakketbezorger DPD</a> in Groot-Brittannië zijn AI-chatbot offline gehaald: deze vertelde klanten dat ze het slechtste bedrijf ter wereld waren en het bij niemand zou aanbevelen. Droombeleid AI-ontwikkelaars stellen hierom dat AI voorlopig nog door mensen moet worden gecontroleerd. Maar dit kan alleen maar als we het zien voor wat het werkelijk is. Dat algoritmen in staat zijn uit aangeleverd bronmateriaal nieuwe composities te ‘dromen’ is een bijzondere prestatie, die op allerlei manieren kan worden gebruikt. Maar om AI nu al inhoudelijke beslissingen te laten nemen, is als een medische behandeling of het bedrijfsbeleid baseren op een droom. <a href="https://www.linkedin.com/in/ronald-siecker-46368449/">*) Ronald Siecker</a> is arts en (neuro)bioloog, actief via <a href="https://www.cheprion.nl/">Cheprion BV</a> en medeoprichter van <a href="https://evolae.nl/">Evolae Institute</a>. Deze opinie verscheen eerder in de Volkskrant Beeldvorming domineert AI noghttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/AI gegenereerd als droom - Dall-E.png?twic=v1/cover=720x405Vergelijk AI met hoe we dromen: heel bijzonder, maar niet erg praktisch https://netkwesties.staging.calabi.nl/1747/vergelijk-ai-met-hoe-we-dromen-heel-bijzonder.htmAI brengt een nieuw tijdperk van creatieve expressieAI belichaamt de paradox van technologische vooruitgang: enerzijds opent het ongekende mogelijkheden die onze verbeelding prikkelen, anderzijds creëert het bijeffecten die ons doen vrezen.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1746/ai-brengt-een-nieuw-tijdperk-van-creatieve.htmSun, 14 Apr 2024 12:35:00 GMTNeem de onrust binnen de creatieve gemeenschap, waar de opkomst van AI-tools zowel fascinatie als vrees oproept. Voor kunstenaars en creatieve professionals is de gedachte dat hun unieke talenten en vaardigheden gerepliceerd of zelfs overtroffen kunnen worden door een machine ongetwijfeld verontrustend. Het unieke karakter van hun werk, hun trots, lijkt ineens niet meer zo exclusief. Toch is het niet allemaal kommer en kwel. Er zijn velen die AI verwelkomen als een partner in het creatieve proces, een digitale muze die nieuwe deuren opent naar ongekende artistieke werelden. Deze pioniers vinden in AI geen concurrent, maar een vriend die de creatieve potentie exponentieel vergroot. Hun creatieve output, verrijkt met AI, bereikt hoogtes en snelheden die voorheen ondenkbaar waren. Eigen symfonieën AI heeft ook het potentieel om de kunsten te democratiseren. Denk aan de muziekliefhebber die nooit een noot heeft leren spelen, maar nu, met behulp van AI, zijn eigen symfonieën kan componeren. Of neem dit artikel, geschreven in samenwerking met ChatGPT. Mijn inhoud, maar wel een stuk lekkerder leesbaar dan wanneer ik het helemaal alleen had moeten doen. Je zou AI kunnen zien als een enorme doos met Legosteentjes, en een machine die op commando een bouwwerk voor je creëert. Iedereen, ongeacht zijn of haar vaardigheidsniveau, kan de steentjes laten samenvoegen tot een unieke creatie. De complexiteit en schoonheid van die creatie hangen echter af van de visie en inbreng van de opdrachtgever. Het is de menselijke inbreng die het verschil maakt. Verlies-aversie Waar komt dan de angst voor AI vandaan? Het menselijk brein is gevoelig voor verlies-aversie: we vrezen meer wat we kunnen verliezen dan we waarderen wat we kunnen winnen. In het geval van AI vrezen we het verlies van de noodzaak voor menselijke creativiteit. Deze angst verliest zijn grip als we terugkijken op de technologische vooruitgang uit het verleden. Neem de mobiele telefoon: toen we er nog geen hadden, wilden we onze onbereikbaarheid niet kwijt, nu we eraan gewend zijn, willen we onze beréikbaarheid niet kwijt. Zo zal het ook zijn met AI. Over een aantal jaren zullen we de creatieve tools die AI biedt, niet willen missen. We zullen niet meer terug willen naar een tijdperk waarin elke creatieve uiting handmatig moet worden vervaardigd, en enkel toegankelijk is voor een selecte groep. Dit geldt nog sterker voor jonge mensen die al op school toegang hadden tot deze AI-tools. Tegelijkertijd kunnen we ook een tegenbeweging verwachten: herwaardering voor menselijke creativiteit en het ambacht. Waarschijnlijk vooral populair onder de intellectuele elite; wat dat betreft verandert er misschien niet veel ten opzichte van vandaag. Perspectief De kwestie of AI de menselijke creativiteit ten goede of ten kwade komt, hangt dus sterk af van het perspectief. Ben je bang om iets kwijt te raken of zie je het als een nieuwe mogelijkheid? Verandering is onvermijdelijk, daar kunnen we het over eens zijn. De symbiose tussen mens en machine luidt een nieuw tijdperk van creatieve expressie in, waarin de grenzen van onze verbeelding opnieuw worden gedefinieerd. * <a href="https://www.deborahnas.com/">Deborah Nas</a> is <a href="https://www.tudelft.nl/en/ide/about-ide/people/nas-dn">hoogleraar innovatie</a> bij Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft. Deze opinie verscheen eerder in De Telegraaf Symbiose tussen mens en machinehttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Deborah Nas via Dall-e.jpg?twic=v1/cover=720x405AI brengt een nieuw tijdperk van creatieve expressiehttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1746/ai-brengt-een-nieuw-tijdperk-van-creatieve.htmAI werkt beter als jij denktMaak uw borst maar nat, want het stopt hier niet. We zullen steeds meer AI-toepassingen gaan zien die data van de ene naar de andere vorm omzetten.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1745/ai-werkt-beter-als-jij-denkt.htmSun, 14 Apr 2024 12:35:00 GMTIn 2017 publiceerden onderzoekers van Google een paper waarin zij kunstmatige intelligentie op een vernieuwende manier met tekst lieten omgaan. De titel luidt <a href="https://arxiv.org/abs/1706.03762">Attention is all you need</a> en de technische term die zij introduceerden, was <a href="https://blog.research.google/2017/08/transformer-novel-neural-network.html">Transformer</a>: een nieuwe neurale netwerkarchitectuur gebaseerd op een mechanisme voor machineleren dat beter geschikt was voor taalbegrip dan de tot dan gangbare modellen. Transformers bleken beter in staat om teksten te vertalen dan eerdere modellen. Ook presteerden ze beter bij het produceren of aanvullen van nieuwe teksten. Dat komt door de manier waarop ze worden getraind. Probeert u eens: achter de wolken schijnt de...? In uw hoofd heeft u hoogstwaarschijnlijk ’zon’ ingevuld. Hoewel ’maan’ ook semantisch juist was geweest, vulde u op basis van ervaring het juiste woord in. AI heeft ook ervaring, maar van enorme hoeveelheden online verzamelde trainingsdata. En het invullen en aanvullen van tekst gebeurt niet op woordgevoel, maar op basis van statistiek. ChatGPT Anno 2024 hebben Transformers de wereld opgeschud. ChatGPT was slechts het startschot; een voorbeeldtekst naar tekst transformeren. Zo zijn Midjourney en Dall-E voorbeelden van generatieve AI die tekst kunnen transformeren naar afbeeldingen. Deze modellen zijn niet getraind met grote hoeveelheden tekst, maar met beelden. Ze kunnen een stuk tekst als ’achter de wolken schijnt de zon’ omzetten naar een fotorealistische afbeelding van zo’n tafereel. Zo’n stukje tekst dat je opgeeft aan de machine heet in vaktermen een ‘prompt’. En zo’n prompt in het voorbeeld zou nog aangevuld kunnen worden met ’boven het regenwoud dat vol staat met bomen in de stijl van Salvador Dáli’. Als u het zich kunt voorstellen, kan AI het voor u maken. In andere woorden: uw verbeelding is de beperking. Sora tekst naar video Maar nu komt het... Het stopt niet bij tekst naar tekst, of tekst naar afbeelding. Vorige week werd de wereld wederom opgeschud door onderzoeksorganisatie OpenAI toen zij het model <a href="https://openai.com/sora">Sora</a> introduceerden, een transformer die tekst omzet naar video. Mijn favoriete prompt was ’een nest golden retriever puppies spelend in de sneeuw’, door Sora moeiteloos omgezet naar een vertederend cinematografisch hoogstandje. Op internet zijn inmiddels talloze voorbeelden te vinden van deze nieuwe doorbraak in de AI. Maak uw borst maar nat, want het stopt niet met tekst naar video. We zullen steeds meer AI-toepassingen gaan zien van Transformers die data van de éne naar de andere vorm omzetten. Radiologen die whatsappen met een röntgenfoto. Advocaten die hun stem verheffen in een discussie met het wetboek. Het maakt AI niet uit wat het moet transformeren, zolang er maar iemand een prompt ingeeft. Hoe ermee om te gaan? En daar wringt de schoen. Professionals zullen niet moeten wennen aan het idee dat AI hun werk gaat doen. Nee, ze zullen moeten wennen dat zij het voor-werk moeten gaan doen. Generatieve AI werkt beter als jij denkt. Dit is geen grammaticale fout, dat is een advies. Wij moeten voor-denken, onze gedachten ordenen, de situatie inschatten. Pas als we dat hebben gedaan, kunnen we een prompt invoeren en zal AI die op ijverige wijze op basis van eerdere voorbeelden gaan uitwerken. De professionals van de toekomst zien AI niet als concurrent, maar als hefboom op hun eigen talent. *) Jim Stolze is ondernemer met <a href="https://aigency.com/">Aigency</a> en auteur van boeken en columns over kunstmatige intelligentie. Een versie van dit artikel verscheen eerder in De Telegraaf AI is geen concurrent, maar een hefboom op je eigen talenthttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Puppies.jpg?twic=v1/cover=720x405AI werkt beter als jij denkthttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1745/ai-werkt-beter-als-jij-denkt.htmMaak eindelijk plaats voor nieuwe leiders bij de NPOPublieke Omroep NPO kan meer zijn dan een club managers die een cultureel systeem in stand houdt van ondoorzichtigheid, regeltjes en machiavellisme.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1738/maak-eindelijk-plaats-voor-nieuwe-leiders.htmSun, 03 Mar 2024 12:24:00 GMTHet <a href="https://ogco.nl/storage/uploads/8a5c165/files/Niets%20gezien%2C%20niets%20gehoord%20en%20niets%20gedaan_rapport%20OGCO%5BA%5D.pdf">rapport van Martin van Rijn</a> over de NPO is zonneklaar. De NPO is een tot in de haarvaten verziekte organisatie, en dat van belastinggeld. 966 miljoen euro voor 2024 om precies te zijn. Dat juist formuleringen over falend leiderschap in het rapport <a href="https://www.rtlnieuws.nl/economie/artikel/5433460/pijnlijke-alineas-over-directie-nos-verwijderd-uit-rapport-van-rijn">werden afgezwakt</a> vanuit de NPO/NOS, zegt al bijna genoeg. Grote kans dat dit rapport tot dé ‘perfecte storm’ zal uitgroeien. De wens bij de nieuwe regering zal namelijk ‘saneer de NPO’ zijn. Die koude sanering mag er van mij komen. Maak ruimte voor een nieuwe generatie leiders die dienstbaar, bescheiden en transparant zijn. De kijker, luisteraar en online lezer heeft er alleen maar voordeel bij. Wat weet ik van de NPO? In 2009 begon ‘mijn’ clubje een campagne om PowNed het publieke bestel in te krijgen. De campagne draaide rond het ‘opblazen’ van het omroepbestel. Eind april 2009 hadden we het benodigde aantal leden om de omroep te kunnen beginnen. Het vooruitstrevende PowNed-beleidsplan werd door toenmalig minister Ronald Plasterk (OCW, PvdA) goedgekeurd. In dit beleidsplan stond bijvoorbeeld dat Powned alle zogenaamde content – de tv-programma’s, nieuwsberichten en radio-uitzendingen – ook via internet wilde aanbieden, want daar zit de achterban. Dat klinkt anno 2024 volkomen logisch. Ik runde een onderneming die later onderdeel was van Telegraaf Media Groep (inmiddels Mediahuis Nederland), We hadden unieke video-technologie ontwikkeld die de NPO wilde licenceren. Tijdens de offertebespreking met een NPO-directeur op ons kantoor kwam een corrupte aap uit de mouw: deze inmiddels ontslagen NPO-baas eiste dat wij tonnen bij onze offerte zouden optellen. De bedoeling was dat zijn privéonderneming die tonnen bij ons zou wegfactureren. Hij waande zich onaantastbaar. We waren trots op onze ‘cutting edge technologie’ en vereerd dat een instituut als de NPO interesse toonde. We voelden ons na het afkappen van dit gesprek teleurgesteld en een beetje vies. De schaamteloosheid van de persoon die het lef had om dit aan onze GeenStijl-vergadertafel voor te stellen, sloeg een deuk in ons vertrouwen in de NPO die er nu nog zit. In de marketingslogan ‘We Gaan Hilversum Opblazen’ zat die emotie verwerkt. Stroperig is een understatement De wereld verandert. Er zijn in Nederland inmiddels meer mensen met een Netflix-abonnement dan met een kabelaansluiting. Maar de NPO was lang blind voor deze fundamentele veranderingen in de samenleving. Het is al meer dan veertien jaar geleden dat Plasterk de plannen van PowNed goedkeurde. Pas sinds afgelopen jaar is er door de NPO een beginnetje gemaakt en kunnen alle publieke omroepen onder de noemer ‘integraal programmeren’ hun programma’s on-demand aanbieden. Dit gaat via de vooralsnog zeer beperkte NPO Start-app. De NPO omschrijven als ‘stroperig’ is een understatement. Dus het zal vreemd overkomen dat ik een lans breek voor een relevante, sterke publieke omroep. Jazeker, de huidige organisatie is gestoord. Maar de kans dat dit rapport een perfecte storm vormt om de NPO met een botte bijl kapot te saneren is reëel. Dan verliezen we iets wezenlijks. Nut van de publieke omroep Ik betoog dat de NPO meer kan zijn dan een club van managers die een cultureel systeem in stand houden van ondoorzichtigheid, regeltjes, leidraden en machiavellisme waardoor ze zichzelf als bloedzuigers op de rug van échte makers kunnen laten meeslepen. Die bubbel is al bijna doorgeprikt. Om het nut van een sterke publieke omroep te realiseren hoeven we alleen even te kijken naar het buitenland. Afgelopen week luidde <a href="https://www.washingtonpost.com/opinions/2024/01/27/new-journalism-mission-save-america-make-money/">The Washington Post </a>de noodklok. Onafhankelijke journalistiek is een particuliere hobby geworden van miljardairs zoals bijvoorbeeld Jeff Bezos van Amazon, schreef de krant. Hij kocht in 2013 The Washington Post om er miljoenen euro’s per maand mee te verliezen. De briljante doch grillige Elon Musk werpt zichzelf als eigenaar van X (voorheen Twitter) op als verdediger van de vrijheid van meningsuiting, maar hij is vooral opiniërend en duldt geen tegenspraak. Nu kunnen deze miljardairs die verliezen prima dragen zolang ze willen. Maar journalistiek is in de Verenigde Staten een hobby van extreem rijke mensen, en hun belangen, geworden. En dat vinden ze in de VS terecht een beangstigend toekomstbeeld. Redacteuren van The Post dromen van een wereld waar zo iets zou bestaan als non-profit journalistiek. Waar niet winstbejag, maar het versterken en controleren van de democratie voorop staat. Zonder het te weten beschrijven ze exact wat wij hebben: een publieke omroep die gedragen wordt door een samenleving. Ons systeem is in potentie dé plaats voor onafhankelijke, relevante onderzoeksjournalistiek, voor documentaires, voor controle op macht en het weerbaar maken van consumenten. Nederland heeft een systeem op een schaal dat in de VS verhoudingsgewijs nooit gerealiseerd kan én zal worden. Maar we zien nu door de bomen het bos niet meer. Dat is het gevolg van leidinggevenden op élk niveau die de afgelopen tientallen jaren ongestraft en ongecontroleerd hun destructieve, ondermijnende gang konden gaan. Vooringenomen waas Wat mij betreft is een sanering van de NPO dé oplossing. Breek met het verleden, breek met de mensen uit het verleden. Breek met die ideologische, vooringenomen waas die over de omroepen hangt. Die waas die binnen de NPO niet erkend of gezien wordt, maar die als een rode lap op een stier werkt bij media-watchers en miljoenen kijkers die afgehaakt zijn. Het is een zaak om ‘juist nu’ die structuur te versterken. Of populistisch samengevat: we hebben een briljante machine die samenhang, diversiteit en dus nationale identiteit kan behouden en versterken. Een apparaat dat de samenleving weerbaar houdt tegen onwenselijke buitenlandse invloeden, zoals die van sociale media als TikTok (van het Chinese bedrijf Bytedance). Een publieke ‘machine’ die idiote standpunten en onwenselijke ideologieën weerlegt, maar nieuwe ideeën en stromingen een stem geeft. De kern van behoud van relevantie is die sterke, onafhankelijke, controlerende journalistiek. Daarna komt de stroop om de vliegen te vangen, entertainment en sport. Breek de NPO open voor journalistieke initiatieven van Follow The Money, De Correspondent en kranten. Dit valt gewoon binnen de missie van de NPO. Laat dit gerust ten koste gaan van presentatoren en hun ego’s. Ik hoop dat de nieuwe politieke leiders hier rekening mee houden. Pak geen botte bijl maar een vlijmscherp chirurgisch mes. *) Ambroos Wiegers was vanaf het begin in 2000 <a href="https://www.netkwesties.nl/dossier-ambroos-wiegers">redacteur van Netkwesties</a>, alvorens <a href="http://www.geenstijl.nl/">GeenStijl</a> mede op te richten waar hij de leiding had en voor schreef als Prof. Hoxha. Hij was eveneens medeoprichter van Dumpert en Powned. Nu is Wiegers als ondernemer actief op verschillende terreinen, onder meer als IT-consultant. Dit artikel verscheen afgelopen week bij NRC.   Verrotte cultuur, zelf ervaring met gevalletje corruptie in Hilversumhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ZON11.jpg?twic=v1/cover=720x405Maak eindelijk plaats voor nieuwe leiders bij de NPOhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1738/maak-eindelijk-plaats-voor-nieuwe-leiders.htmLakken in plaats van openbaarmaking is topsport gewordenDe belofte van de Wet open overheid wordt maar moeizaam ingelost, door een cocktail van onmacht, onkunde en onwil. Maak informatie vlotter openbaar, anders blijven burgers de overheid als een gesloten bolwerk ervaren.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1736/lakken-in-plaats-van-openbaarmaking-is.htmSun, 03 Mar 2024 12:24:00 GMTOf het nu onbewust was, of een knipoog naar de formatie van twee jaar geleden: tekenend was het in ieder geval dat Pieter Omtzigt geen moment in de stress schoot toen zijn aantekeningen laatst gefotografeerd werden. Geen ontkenning of niet actieve herinnering: hij eigende zich de verantwoordelijkheid voor de zin meteen toe, om eraan toe te voegen dat daar stond wat hij eerder al in het openbaar geschreven had. Dat daar stond waar hij voor stond. Waarom dit voorbeeld? Omdat het laat zien wat ik zelf ook probeer uit te dragen. Vroeger als Tweede Kamerlid, en nu als burgemeester van Schiermonnikoog en voorzitter van het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI). Openbaarheid van bestuur is niet eng of lastig. We maken allemaal uitglijders, we zijn allemaal mensen. Ontspan en volg de<a href="https://wetten.overheid.nl/BWBR0045754/2023-04-01" target="_blank"> Wet open overheid (Woo</a>). Toeslagenschandaal De afgelopen jaren was die ontspannen houding ver te zoeken. Als iemand al een schoon geweten had, dan kreeg je wel het idee dat er iets te verbergen viel door de kramp waarmee gereageerd werd op Kamervragen of informatieverzoeken. Na het toeslagenschandaal beloofde het kabinet beterschap. Maar de belofte die de Woo in zich draagt, wordt maar moeizaam ingelost, door een cocktail van onmacht, onkunde en vooral ook: onwil. Want eigenlijk vinden veel bestuurders en politici openbaarheid lastig. Vinden ze dat je mensen niet wijzer moet maken dan ze zijn. Dat ze zelf gaan over ‘hun’ informatie. Een houding die leidt tot ambivalent gedrag, tot ja zeggen en nee doen. Dat zie je allereerst terug aan het explosieve gebruik van de zogeheten i-grond. Dit is een nieuwe uitzonderingsgrond in de Wet open overheid, die stelt dat je informatie in uitzonderlijke gevallen mag weigeren als het ‘goed functioneren van de staat’ in het geding is. Inmiddels zien journalisten dat deze grond als duizenddingendoekje wordt gebruikt, om informatie maar niet te hoeven verstrekken. Gentlemen’s agreement Lakken is topsport geworden, <a href="https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2460492-adviescollege-lakken-is-binnen-de-overheid-topsport-geworden-dat-moet-stoppen">zei ik</a> daarover in Nieuwsuur. Je ziet het ook terug in de wijze waarop ministeries nu omgaan met conceptstukken. Op basis van de Woo moeten deze beoordeeld en ruimhartig gedeeld worden. Informeel blijkt er een <a href="https://www.ftm.nl/artikelen/overheid-overtreedt-de-woo?share=UDMCJfaPsKdSNi2LuXnbFS5esJJHR4Exx5meixoNfqhDx6qbhZ%2FelJ9N1stGdWk%3D" target="_blank">gentlemen’s agreement te bestaan tussen sg’s</a> (de hoogste ambtenaren van een ministerie) om dat niet te doen. Een laatste voorbeeld betreft de stukken van het Outbreak Management Team (OMT), dat in het centrum van de macht stond in de Nederlandse covid-aanpak. Oud-minister Kuipers (Volksgezondheid) <a href="https://www.open-overheid.nl/actueel/nieuws/2023/6/5/in-het-nieuws-kuipers-slaat-adviezen-over-meer-openbaarheid-corona-aanpak-in-de-wind">weigerde</a> deze stukken te verstrekken, zodat het nog steeds een black box is hoe het OMT gefunctioneerd heeft, en wat dit voor gevolgen heeft gehad voor de Nederlandse aanpak. Zulk gedrag is onacceptabel en vraagt om politiek-bestuurlijk ingrijpen. Zand in de raderen De onwil zie je ook terug in de gretigheid waarmee benadrukt wordt dat de Woo niet uitvoerbaar is. De snelheid waarmee gesprekken over het recht op toegang tot informatie gedraaid worden naar gesprekken over misbruik van dat recht. Dat misbruik is ook reëel. De wet wordt soms gebruikt voor doeleinden die ver afstaan van waar zij voor bedoeld is. Met name bij gemeenten kunnen dergelijke grote verzoeken veel zand in de raderen strooien. Daar moeten we iets tegen doen. Maar dat kan niet als we zelf onze zaakjes niet op orde hebben. Zo lang de overheid niet zelf ruimhartig en hulpvaardig is richting Woo-verzoekers, is de basis om beschuldigend naar anderen te wijzen erg smal. We willen wel, maar we kunnen niet, is de nieuwe bezweringsformule van kabinetsleden en andere bestuurders. Maar kunnen begint met willen. En dat willen is hard nodig. Na de verkiezingsuitslag klinkt er van alle kanten zorg over het functioneren van onze democratie, over de kwaliteit van ons bestuur. Als er iets is wat de verkiezingsuitslag laat zien, is het wel dat wij ons allemaal zorgen maken dat de overheid een gesloten bolwerk is geworden waarin mensen zich niet meer herkennen, waar ze zelfs last van hebben. Nait soez'n moar doun De Woo is van ons allemaal, en het is in ons aller belang om de relatie tussen burger en overheid drastisch te verbeteren. Het toegankelijk maken van publieke informatie stelt mensen in staat de overheid te controleren, en vooral, om mee te doen. Als overheden kunnen we dat voor elkaar krijgen, daarvan ben ik overtuigd. Hoe dan? Daar heeft het ACOI een aantal goede ideeën over, die zich op zijn Gronings laten samenvatten als nait soez’n moar doun. Niet kletsen maar poetsen. Die ideeën zullen we de komende maanden aan Tweede Kamer en kabinet aanbieden, maar hier alvast een inkijkje. Maak keuzes in je informatiehuishouding: wat wil je bewaren, en wat kan weg? Pak de telefoon bij Woo-verzoeken, ga in gesprek en zie ze als een gezamenlijke opgave. En maak veel meer informatie actief openbaar, vooral thema’s die maatschappelijk in de belangstelling staan. Die plannen kunnen pas succesvol zijn als de overheid open wil doen. Open durft te doen. De partijen die nu om tafel gaan om een nieuw kabinet te formeren, kunnen daarin al het goede voorbeeld geven. En ook aan alle huidige en toekomstige bewindslieden, Kamerleden, burgemeesters, dijkgraven en gedeputeerden wil ik zeggen: gewoon doen, vandaag al. *) Ineke van Gent is voorzitter van het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (<a href="https://www.acoi.nl/">ACOI</a>) die onder meer toeziet op de uitvoering van de Wet open overheid (Woo), voorheen Wob. Een versie van dit artikel verscheen op 12 januari 2024 in de Volkskrant. **)  Grote afbeelding van <a href="https://pixabay.com/nl/users/andreabencik-6587260/?utm_source=link-attribution&utm_medium=referral&utm_campaign=image&utm_content=2801702">andreabencik</a> via <a href="https://pixabay.com/nl//?utm_source=link-attribution&utm_medium=referral&utm_campaign=image&utm_content=2801702">Pixabay</a>; foto Van Gent: Valerie Kuypers. Doe niet zo krampachtig over openbaarheid, dat leidt tot wantrouwen https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/geheim.jpg?twic=v1/cover=720x405Lakken in plaats van openbaarmaking is topsport gewordenhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1736/lakken-in-plaats-van-openbaarmaking-is.htmMeer Nederlands en minder Engels op universiteiten is juist een mooi staaltje van inclusief denkenHet plan voor meer Nederlandstalige opleidingen aan Nederlandse universiteiten vind ik een goed plan. Beschuldiging van ‘provincialisme’ zoals van Caroline de Gruyter in NRC zijn onterecht.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1735/meer-nederlands-en-minder-engels-op-universiteiten.htmSun, 03 Mar 2024 12:24:00 GMTMinister Dijkgraaf kwam in 2023 met het <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2023/06/20/geen-engels-meer-op-de-universiteit-dat-ligt-net-even-anders-a4167706">voorstel</a> om het aandeel Nederlandstalig academisch onderwijs te vergroten ten opzichte van Engelstalig onderricht: bacheloropleidingen mogen maximaal een derde van de vakken in het Engels geven, dus er blijft ruimte om niet-Nederlandstalige docenten in te zetten. Bacheloropleidingen mogen geheel Engelstalig blijven indien ze de noodzaak daartoe aantonen. In de masteropleidingen komen geen beperkingen voor het Engels. Het gaat dus nadrukkelijk niet om het verplicht stellen van volledig Nederlandstalig onderwijs zonder enig vak in een andere taal. De koepelorganisatie Universiteiten van Nederland (UNL) vroeg Den Haag om een oplossing, terwijl ze het probleem mede zelf gecreëerd heeft met een groeiende aanbod van Engelstalige opleidingen. Ze zijn verleid met meer geld voor meer studenten, maar zitten zelf met de gebakken peren: uitpuilende collegezalen, overwerkte docenten, verschraald onderwijs, scriptiebegeleiding als lopendebandwerk, en colleges en tentamens in de avonduren. Bovendien kunnen universiteitssteden niet langer alle studenten huisvesten. Engeltalig blijft Toch is er veel verzet vanuit de academische wereld op het voorstel van de minister, en ook in de Tweede Kamer, vooral bij D66, zo blijkt uit het <a href="https://www.scienceguide.nl/2024/01/d66-en-nsc-botsen-over-internationalisering/">debat van deze week</a>. De oppositie tegen een andere verhouding Nederlands/Engels neemt soms karikaturale trekken aan met de gevolgtrekking dat er een einde zou komen aan alle Engelstalig onderricht en literatuur. Dit is aantoonbaar onjuist, louter al omdat een deel van het docentenkorps het Nederlands onvoldoende machtig is. En zonder Engelstalige literatuur kan de Nederlandse wetenschap niet bestaan. Een ander argument is dat de voertaal van de internationale wetenschap voornamelijk Engels is en studenten wegwijs moeten worden gemaakt in het Engelstalig discours voor hun vaak internationale baan. Volgens mij kan Engelstalig communiceren over het vakgebied in de masterfase afdoende worden geleerd, ook met een groter aandeel Nederlandstalig onderwijs. En merk nogmaals op dat ook in de bachelor ruimte is voor het geven van vakken in het Engels. Daar staat wat mij betreft tegenover dat juist over het eigen vakgebied in goed Nederlands leren communiceren voor studenten noodzakelijk is vanwege de kennisoverdracht aan het Nederlandse bedrijfsleven en binnen de Nederlandse overheid. Toenemend academisch Engels taalgebruik vergroot de kloof tussen de wetenschap en de samenleving in het algemeen, met bijvoorbeeld afkalvend vertrouwen in de wetenschap onder burgers. Het is daarom flauw en onjuist om een pleidooi voor Nederlandstalige opleidingen af te doen als plat provincialisme zoals behalve Caroline de Gruyter een Nederlandse promovendus in Cambridge <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2022/10/06/pleidooi-tegen-engels-is-pleidooi-voor-provincialisme-a4144327">oppert</a>.. Een derde, en volgens mij wel valide argument is dat een Engelstalige opleiding leidt tot een diverser studentenpopulatie, ofschoon <a href="https://www.volkskrant.nl/cs-b22bd5ff">de vraag</a> is of dat argument telde bij de toename van Engelstalig aanbod. Het is niettemin een belangrijke positieve bijvangst: het confronteert Nederlandse studenten met een breder palet aan ziens- en denkwijzen en leert hun samenwerken met mensen met verschillende culturele achtergronden. Maar zou je dat niet op een andere manier kunnen bewerkstelligen? Geen provincialisme maar inclusie Met de beschuldiging van provincialisme wordt dit plan onderdeel van de ‘cultuuroorlog’ gemaakt, en dat is jammer. Mits goed uitgevoerd is het juist een mooi staaltje van inclusief denken, zij het richting een bevolkingsgroep waar men normaal gesproken niet aan denkt qua inclusiviteit: de grote groep Nederlanders die minder talig en internationaal georiënteerd is, de ‘<a href="https://www.theguardian.com/books/2017/mar/22/the-road-to-somewhere-david-goodhart-populist-revolt-future-politics">somewheres’ volgens David Goodhart</a>. Een groep die vaak al kritisch tegenover de wetenschap staat. Een meer Engelstalige universiteit komt alsmaar verder af te staan van de Nederlandse samenleving. Het risico is dat de universiteit (weer) als een ivoren toren wordt gezien waar mensen letterlijk in een andere taal over zaken spreken die de samenleving in haar geheel aangaan. Om het Nederlands ook in de toekomst te behouden als taal waarin wetenschap wordt bedreven en beschreven, moet op universitair niveau in het Nederlands worden onderwezen aan de wetenschappers van de toekomst. Om niet te spreken over het grote deel van de studenten die opgedane kennis in de collegebanken in hun toekomstige beroepen buiten de wetenschap gaan toepassen, voor het overgrote deel in Nederland. Bovendien bedreigt de verengelsing van de universiteit de selectie van specifiek Nederlandse onderwerpen voor wetenschappelijke studie, en het Nederlandstalig publiceren. Dit kan nadelig uitpakken voor de Nederlandse overheid en samenleving die voor oplossing van nationale problemen afhankelijk is van wetenschappelijke inzichten. Bovendien is de overheid afhankelijk van Nederlandstalige adviseurs, die dus in goed, academisch onderbouwd Nederlands over deze inzichten moeten communiceren. Tenslotte zie ik in mijn colleges dat Nederlandstalige studenten die het Engels niet goed machtig zijn minder vragen stellen, beperkter deelnemen aan debat, en Engelstalige literatuur als lastig ervaren. In dat perspectief is de door de Gruyter geconstateerde achteruitgang van het talenonderwijs op de middelbare scholen eerder een argument om voorzichtig te zijn met het gebruik van Engels op de universiteit. Namelijk voor de grote groep Nederlanders die minder talig en internationaal georiënteerd ishttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ZON12.jpg?twic=v1/cover=720x405Meer Nederlands en minder Engels op universiteiten is juist een mooi staaltje van inclusief denkenhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1735/meer-nederlands-en-minder-engels-op-universiteiten.htmBesluitvorming over omroep Ongehoord Nederland is discutabelDe regering houdt Omroep ON! vooralsnog binnen het publieke bestel, maar op grond van een bord spaghetti aan regelgeving, terwijl de bestuursrechter nog een oordeel moet vellen. Wellicht kan de recalcitrante omroep beter een vrije plek buiten het bestel innemen.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1732/besluitvorming-over-omroep-ongehoord.htmSun, 11 Feb 2024 10:44:00 GMTToen Steven van Weyenberg (D66) op 6 december 2023 Gunay Uslu <a href="https://nos.nl/artikel/2500401-d66-kamerlid-van-weyenberg-volgt-uslu-op-als-staatssecretaris-van-cultuur">opvolgde</a> als staatssecretaris van Cultuur , zal hij een lijvig dossier over de omroep Ongehoord Nederland (ON!) hebben aangetroffen. De rechtse omroepvereniging kreeg op 1 januari 2022 toegang tot het publieke bestel, al betwijfelden toen al velen of ON! bereid zou zijn zich te houden aan journalistieke beroepsregels. De voorlopige erkenning van ON!, die in principe geldt tot 1 januari 2027, werd pas verleend nadat de vereniging beloofde zich te zullen houden aan alle bestaande codes en afspraken binnen de publieke omroep. Beloven en uitvoeren zijn echter verschillende dingen. Al in het eerste jaar werd de Ombudsman voor de publieke omroepen geconfronteerd met tal van klachten over het televisieprogramma Ongehoord Nieuws. Racisme en desinformatie Geklaagd werd over het louter uitnodigen van rechtse politici, het achterwege blijven van kritische vragen, het verspreiden van onjuiste informatie, racistische beweringen en het ontbreken van rectificaties. Dat zijn allemaal overtredingen van de <a href="https://over.npo.nl/organisatie/openbare-documenten/journalistieke-code-npo">Journalistieke Code NPO</a>, vastgesteld door de gezamenlijke omroepen. Voor de eerste keer in de geschiedenis zag de raad van bestuur van NPO zich genoodzaakt een<a href="https://nos.nl/artikel/2435714-npo-legt-ongehoord-nederland-boete-op-voor-schenden-journalistieke-code"> financiële sanctie </a>op te leggen wegens het &bdquo;onvoldoende uitvoering geven aan de bereidheid tot samenwerking”. Na drie keer een sanctie te hebben opgelegd, nam de raad van bestuur in april 2023 de laatste stap: een verzoek aan staatssecretaris Uslu van OCW de erkenning van ON! in te trekken. De staatssecretaris nam de tijd. Zij koos voor een procedure die sterk lijkt op de ‘uniforme openbare voorbereidingsprocedure’ uit de Algemene wet bestuursrecht: veel inspraak voor alle belanghebbenden, waarna het bestuur een concept-besluit neemt waarop belanghebbenden weer mogen reageren. Op 27 november 2023 wees zij, <a href="https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-1118314">per concept-besluit</a>, het verzoek van de raad van bestuur NPO af. Haar opvolger Van Weyenberg zag in de reacties geen aanleiding van dat voornemen af te wijken. Regelgeving is een brij Twee vragen staan nu centraal: 1. Is de raad van bestuur NPO wettelijk bevoegd uit het stelselmatig overtreden van de Journalistieke Code af te leiden dat een omroepvereniging onvoldoende samenwerkt? 2. Is de maatregel van het verwijderen van ON! uit het publieke bestel een schending van de vrijheid van meningsuiting? Bij het beantwoorden van de eerste vraag valt op dat de Mediawet moeilijk leesbaar is omdat tal van artikelen naar elkaar verwijzen. Het is bovendien een brij waar veel koks tegelijk aan hebben gewerkt. De interpretatie van de geldende regels is namelijk verdeeld over tenminste vijf instanties: de Ombudsman voor de publieke omroepen, de raad van bestuur NPO, het Commissariaat voor de Media, de staatssecretaris van OCW en de Evaluatiecommissie voor de publieke mediaopdracht. Daarnaast hebben we nog de rechter: ON! heeft beroep ingesteld bij de bestuursrechter tegen de financiële sancties van de raad van bestuur. Toen het Commissariaat voor de Media gevraagd werd een oordeel uit te spreken over het vermeend racistische karakter van een uitzending, oordeelde het dat deze kwestie bij de strafrechter thuishoort. Bij het schenden van afspraken, zoals de Journalistieke Code, lijkt ten slotte een gang naar de burgerlijke rechter niet uitgesloten. Staatssecretaris Van Weyenberg kwam op 19 december<a href="https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2023/12/19/omroep-on-behoudt-erkenning-staatssecretaris-wil-mediawet-aanscherpen"> tot de conclusie </a>dat de raad van bestuur helemaal niet bevoegd was geweest tot het opleggen van sancties. In ieder geval had NPO uit overtredingen van de Journalistieke Code niet mogen afleiden dat ON! onvoldoende samenwerkt met de overige omroepen. Die code hangt namelijk zo zeer samen met de uitvoering van de publieke mediaopdracht, dat de handhaving ervan aan het Commissariaat voor de Media zou zijn opgedragen. De raad van bestuur zou zich überhaupt niet met de inhoud van programma’s mogen bemoeien. Heel opmerkelijk, want in 2016 heeft de wetgever nu juist besloten de bevoegdheden van de NPO op dit terrein te versterken. De voorheen ‘coördinerende’ taak werd toen opgewaardeerd tot een ‘sturende’ taak. Minstens zo opmerkelijk is dat de staatssecretaris een voorschot neemt op uitspraken van de bestuursrechter. Als de bestuursrechter binnenkort beslist dat de raad van bestuur wel bevoegd was, moet het besluit van 19 december 2023 worden vernietigd wegens een motiveringsgebrek. Vrijheid van meningsuiting Aan de tweede vraag, over de vrijheid van meningsuiting, kwam de staatssecretaris nauwelijks meer toe. Die vraag zal terugkomen als blijkt dat de NPO wel degelijk een sanctiebevoegdheid had. In veel opzichten is een parallel te trekken met het ontslag van een werknemer die zich door controversiële uitingen onmogelijk heeft gemaakt bij zijn collega’s. Natuurlijk speelt de vrijheid van meningsuiting een rol, maar het feit dat iemand een arbeidscontract heeft gesloten en salaris ontvangt brengt extra verplichtingen met zich mee. Een uitkomst is vaak de arbeidsovereenkomst te ontbinden, omdat samenwerking feitelijk onmogelijk is geworden, maar de werknemer tegelijk een zak geld mee te geven. Misschien is dat ook een goede oplossing in deze zaak: ON! laten vertrekken met wellicht een eenmalige afkoopsom door OCW. Dat kost geld, maar langdurig procederen met hulp van de landsadvocaat ook. Een bestaan buiten de publieke omroep, via een eigen YouTube-kanaal of zendtijd op één van de zenders van Talpa zoals SBS6, heeft ook voor ON! namelijk allerlei voordelen. Met de Journalistieke Code NPO, de Ombudsman voor de publieke omroepen en de raad van bestuur NPO heeft zij dan niets meer te maken. <a href="https://www.linkedin.com/in/wouter-hins-124a74a8/?originalSubdomain=nl">*) Wouter Hins</a> is emeritus hoogleraar Mediarecht aan de Universiteit Leiden. Een versie van dit artikel stond op 9 januari 2024 in NRC. Omroep ON! past beter buiten het publieke bestel, op YouTube of bij Talpa bijvoorbeeldhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ZON42.jpg?twic=v1/cover=720x405Besluitvorming over omroep Ongehoord Nederland is discutabelhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1732/besluitvorming-over-omroep-ongehoord.htmNederland moet doen wat de EU nalaat: burgers beschermen tegen AIDe Europese AI-wet stelt teleur, want de meeste AI-modellen blijven ongereguleerd. Dit vereist aanvullende Nederlandse voorwaarden.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1731/nederland-moet-doen-wat-de-eu-nalaat.htmSun, 11 Feb 2024 10:44:00 GMTAan de Europese AI Act ging een uiterst moeizaam traject vooraf. Van meet af aan was er de zware lobby van Amerikaanse techbedrijven als Microsoft en Google (de partijen achter ChatGPT en Bard/Gemini) die hun belangen op de Europese markt verdedigden. Op het laatste moment kwamen ook Duitse en Franse ontwikkelaars van krachtige AI-modellen, zoals Aleph Alpha en Mistral AI, met een wensenpakket. Hun nadruk op meer ruimte voor innovatie en zelfregulering deden de onderhandelingen over de nieuwe regels zelfs bijna ontsporen. Een blik op <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2023/12/07/europese-ai-act-lijkt-uit-te-draaien-op-compromis-a4183632">het compromisvoorstel</a> laat zien dat de Europese AI-aanbieders aan het langste eind hebben getrokken. Dat is wellicht goed nieuws voor Europese AI-innovatie. Tegelijkertijd heeft Brussel wel zijn oren laten hangen naar de techbedrijven. Ondanks waarschuwingen van kopstukken in de AI-sector en wetenschappers over de mogelijk verstrekkende gevolgen van kunstmatige intelligentie voor de samenleving, blijven onder het compromisvoorstel de meeste AI-modellen grotendeels ongereguleerd. Dat vinden wij uiterst zorgelijk. Vooral omdat AI-innovatie de komende jaren over zoveel meer zal gaan dan de welbekende toepassingen van Amerikaanse techbedrijven als Microsoft en Google. De technologie zal tot in de haarvaten van onze samenleving doordringen. Zeker met de huidige arbeidstekorten kan AI op enorme belangstelling rekenen in het onderwijs, het justitiële domein, de zorg en sociale voorzieningen, media en tal van andere terreinen waar publieke waarden belangrijke pijlers zijn. Maar helaas staan instrumenten voor het beschermen van publieke waarden niet voorop in het uiteindelijke compromis. De markt prevaleert De belangrijkste verplichting van de aanbieders van AI-toepassingen beperkt zich nu slechts tot het leveren van technische documentatie. Spijtig genoeg geven de afgesproken regels nauwelijks richting voor het beantwoorden van de vraag wanneer toepassingen van krachtige AI-modellen schadelijk kunnen zijn voor publieke waarden als het recht op non-discriminatie, bescherming van privacy, duurzaamheid of cyberveiligheid. Het is in principe aan de markt om ervoor te zorgen dat deze voldoende in acht worden genomen. Dat betekent dat media, opvoeders, academici, ambtenaren, advocaten en talloze andere eindgebruikers zélf de AI-toepassingen die zij van ontwikkelaars afnemen op deze waarden zullen moeten beoordelen. Degenen die worden onderworpen aan de toepassingen – burgers, consumenten, patiënten, leerlingen en anderen – kunnen vervolgens niet anders dan op deze beoordeling vertrouwen. Louter ‘hoog risico’ gereguleerd Natuurlijk zien ook wij dat er met AI veel moois valt te realiseren. Maar we moeten ons wel realiseren dat de uitkomst van de onderhandelingen over de Europese AI-wet veel gunstiger is voor de innovatiebelangen van producenten, dan voor de bescherming van burgers. Slechts de zeer krachtige AI-modellen zullen immers onder de nieuwe regels vallen, omdat ze een ‘hoog risico’ vormen voor de samenleving. Vreemd genoeg wordt ‘hoog risico’ gedefinieerd in termen van omvang (aantallen eindgebruikers) en computerrekenkracht die nodig is voor het trainen van deze modellen, en niet in termen van potentiële risico’s voor grondrechten, gezondheid en veiligheid. Kleinere AI-modellen blijven met deze nieuwe regels buiten schot. Dit resulteert in de ironische situatie dat onder de EU AI Act een handvol Amerikaanse bedrijven ervoor moet zorgen dat hun systemen voldoen aan de Europese regels en waarden, terwijl Europese modellen zoals Mistral en Aleph Alpha grotendeels ongereguleerd blijven. Niet enkel omdat ze minder groot zijn dan hun mondiaal opererende concurrenten, maar ook omdat soepeler regels gaan gelden voor de opensourcemodellen waarvan zij gebruik maken – modellen waarvan iedereen de onderliggende technologie kan inzien en aanpassen. Nederlandse voorwaarden nodig Wij maken ons, kortom, zorgen over een mogelijke wildgroei aan applicaties die grotendeels ongereguleerd op de markt worden gebracht. Dat we zullen moeten vertrouwen op de redelijkheid van bedrijven als OpenAI, de welwillendheid van kleinere Europese spelers en het beoordelingsvermogen van afnemers in deze AI-markt, is ronduit verontrustend. Sinds het verschijnen van ChatGPT vorig jaar is de AI-geest voorgoed uit de fles en zal generatieve AI ons in alle sectoren van de samenleving beïnvloeden, ook in die sectoren die (nog) geen hoog risico vormen onder de AI-wet. Juist vanwege de teleurstellende Europese AI-wet zal de Nederlandse koers met betrekking tot generatieve AI nog belangrijker worden. Ons land wil een eigen AI-taalmodel bouwen (GPT-NL). Ook werkt de Nederlandse overheid aan een eigen visie op generatieve AI. Hopelijk heeft onze (nieuwe) regering de wijsheid om in ieder geval aanzienlijk te investeren in het weerbaar maken van onze samenleving. De Nederlandse strategie moet gebruikers – professionals en amateurs – in staat stellen voorwaarden op te leggen aan ontwikkelaars van AI-modellen. Bijvoorbeeld door te eisen dat fundamentele publieke waarden in hun beslissingen leidend zullen zijn: <ul> <li>het waarborgen van mensenrechten en non-discriminatie;</li> <li>het maximaal inzetten op groene energie;</li> <li>het beschermen van onze democratie tegen massale door AI-gegenereerde desinformatie</li> <li>het garanderen van rechten van eenieder die door AI-beslissingen in zijn of haar positie wordt geraakt.</li> </ul> Nu de Europese AI-wet het belang van de samenleving onvoldoende kan waarborgen, is het aan de Nederlandse overheid om zowel burgers als eindgebruikers in tal van maatschappelijke sectoren via duidelijk beleid de noodzakelijke steun te geven. Die steun is hard nodig nu in de wereld van AI-innovatie vooral grote financiële belangen prevaleren. *) <a href="https://www.uu.nl/medewerkers/JFTMvanDijck">José van Dijck</a> (hoogleraar Utrecht), <a href="https://www.uva.nl/over-de-uva/organisatie/hoogleraren/universiteitshoogleraren/natali-helberger.html">Natali Helberger</a> (hoogleraar UvA) en <a href="https://www.netkwesties.nl/profiel/50/corien-prins.htm">Corien Prins</a> (hoogleraar Tilburg) werken samen in het <a href="https://www.nwo.nl/en/projects/024005017">NWO-programma Algorithmic Society</a> (AlgoSoc), over AI en publieke waarden. Een versie van dit artikel verscheen eerder in NRC De drie professorenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ZON92.jpg?twic=v1/cover=720x405Nederland moet doen wat de EU nalaat: burgers beschermen tegen AIhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1731/nederland-moet-doen-wat-de-eu-nalaat.htmEerst privacy kind, dan die van de misbruikerDe ogen zijn gericht op het Europees Parlement, dat een aangepast wetsvoorstel behandelt waarin het lastiger wordt om online kindermisbruik te detecteren. Dit is al een forse verslechtering, vinden wij van International Justice Mission (IJM), internationale organisatie voor bestrijding van mensenhandel.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1728/eerst-privacy-kind-dan-die-van-de-misbruiker.htmSun, 11 Feb 2024 10:44:00 GMTHet Europees Parlement buigt zich deze weken over een <a href="https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20231110IPR10118/child-sexual-abuse-online-effective-measures-no-mass-surveillance">aangepast</a> voorstel van de Europese Commissie (<a href="https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52022PC0209">COM(2022) 209 final</a>) tegen online kindermisbruik. Tragisch genoeg zal het daarmee voor daders makkelijker worden om beelden van seksueel kindermisbruik te verhandelen. Het lijkt te gruwelijk om waar te zijn, maar het gebeurt op grote schaal: tieners, kinderen, baby’s zelfs die misbruikt worden voor livestreams op verzoek van klanten uit het Westen. Elke seconde worden minimaal twee afbeeldingen of video’s van seksueel kindermisbruik online gedeeld. En dankzij een ’end-to-end-versleuteling’ kunnen criminelen ermee wegkomen. &bdquo;Ik moest dingen doen waarvan ik nooit had gedacht dat meisjes van zestien die ooit zouden doen”, vertelde Ruby uit de Filipijnen, die als tienermeisje jarenlang werd misbruikt. Ruby is niet de enige die in zo’n nachtmerrie terechtkwam. In 2022 werden naar schatting een half miljoen Filipijnse kinderen misbruikt voor pornografische livestreams, bleek uit het onderzoek <a href="https://www.ijm.org.ph/assets/resource/IJM-Scale-of-Harm-Project-Summary-2022.pdf">Scale of Harm</a> van International Justice Mission (IJM) en de Universiteit van Nottingham. Daders ongestraft Om dit grootschalige misbruik tegen te gaan, heeft de Europese Commissie een wetsvoorstel opgesteld. Dat verplichtte bedrijven om misbruikmateriaal op hun platform op te sporen. Maar volgens privacy-experts zouden we daarmee allemaal een ’politieagent in onze broekzak’ krijgen. Daarop is door leden van het Europees Parlement aan een nieuw voorstel gewerkt dat een forse verslechtering is. Zo verbiedt deze aangepaste versie detectietools terwijl techbedrijven die al ruim tien jaar gebruiken om materiaal van kindermisbruik van hun platforms te weren. In 2021 meldden techbedrijven 85 miljoen van dergelijke foto’s en video’s. Recent meldde het Amerikaanse National Center for Missing and Exploited Children al een daling van 58 procent van het aantal Europese meldingen van online kindermisbruik. Met deze aangepaste wet zal dat percentage verder dalen. Vanuit kinderrechtenorganisaties als Defence for Children, Terre des Hommes en IJM klonk de dringende oproep het oorspronkelijke voorstel te steunen. Die oproep willen wij onderstrepen. Als we in de echte wereld er alles aan doen om kinderen te beschermen, dan moet dat ook in de digitale wereld. Onze plicht In het oorspronkelijke wetsvoorstel was er evenwicht tussen veiligheid en privacy. Alleen detectiesoftware die een gedegen toetsing heeft doorstaan mocht worden gebruikt. Die software wordt nu al ingezet tegen malware en virussen. Dan is het toch logisch en zelfs onze plicht die ook te gebruiken tegen online seksueel misbruik? Bovendien: hoe zit het met de privacy van kinderen die misbruikt worden? Zoals een ander voormalige Filipijns slachtoffer vertelde: &bdquo;Het is moeilijk te beschrijven hoe het voelt om te weten dat er op elk moment, waar dan ook, iemand naar onze beelden kan kijken. Het is alsof we keer op keer worden misbruikt.” Niet achterblijven Maar liefst 76 procent van de EU-bevolking bleek voorstander van geautomatiseerde detectie, melding en verwijdering van online materiaal van seksueel misbruik van kinderen. Australië en het Verenigd Koninkrijk hebben recent een wet aangenomen die precies dat regelt. Laat de EU niet achterblijven en deze historische kans aangrijpen om kinderen te beschermen tegen online seksueel geweld. *) Gert-Jan Segers is adviseur bestrijding mensenhandel bij <a href="https://www.ijm.org/">International Justice Mission</a>, een <a href="https://www.ijm.org/leadership/global">mondiale geleide club</a> om mensenhandel te bestrijden. Dit artikel verscheen op 5 december 2023 in De Telegraaf Afzwakking voorstel slecht voor bestrijding kindermisbruikhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ZON11.jpg?twic=v1/cover=720x405Eerst privacy kind, dan die van de misbruikerhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1728/eerst-privacy-kind-dan-die-van-de-misbruiker.htmRapportcijfer voor algoritmen“We moeten risico’s met AI even serieus nemen als andere grote uitdagingen, zoals klimaatverandering”. Dit tekende , tekende Dan Milmo in The Guardian op uit de mond van Google Deepmind directeur Demis Hassabis. https://netkwesties.staging.calabi.nl/1710/rapportcijfer-voor-algoritmen.htmSun, 14 Jan 2024 13:04:00 GMTHet <a href="https://www.theguardian.com/technology/2023/oct/24/ai-risk-climate-crisis-google-deepmind-chief-demis-hassabis-regulation">interview</a> vond plaats aan de vooravond van het <a href="https://www.bbc.com/news/technology-66604123">internationale topoverleg</a>, over AI-veiligheid in Londen, met als doel niets minder dan “internationale overeenstemming bereiken over de toekomst van AI” . Dus met name effectieve inperking van de risico’s van biologische experimenten en cyberoorlog, waarmee kunstmatige intelligentie <a href="https://www.safe.ai/statement-on-ai-risk">volgens sommigen</a> zelfs tot uitsterving van de mensheid zou kunnen leiden. Maar ook zonder dat het zover komt, waarschuwde een expert in Shimon Dotan's film '<a href="https://www.arte.tv/en/videos/089129-000-A/cyber-world-the-future-is-now/">Cyber World, The Future is Now</a>'<a href="https://www.arte.tv/en/videos/089129-000-A/cyber-world-the-future-is-now/"> </a>(2023): "Er is niet langer onderscheid tussen oorlog en vrede" (1h14m). In dat licht is het geenszins onbenullig om hier te focussen op de waarschuwing van het Amerikaanse Center for Research of Foundational Models (<a href="https://crfm.stanford.edu/">CRFM</a>): “Fundamentele AI modellen zouden net zo ondoorzichtig kunnen worden als sociale media platforms en hun voorlopende technologieën, en zo hun falen kopiëren”. CRFM, een samenwerkingsverband van Amerikaanse universiteiten onder leiding van Stanford University, presenteerde een lijst met <a href="https://crfm.stanford.edu/fmti/">100 indicatoren</a> voor AI-transparantie De aandacht voor bedrijfskundige- en politieke aspecten is winst vergeleken bij eerder schema’s van AI. Bijvoorbeeld wordt duidelijkheid verschaft over eventuele zakenpartners, een overzicht van (voor toepassing) relevante regulering en milieuvervuiling. AI Hall of shame Tien populaire AI-modellen werden alvast getoetst, van onder andere Google, Meta, Amazon en Open AI. Het resultaat is opmerkelijk: <ul> <li>Het hoogst scorende model scoort slechts 54/100 </li> <li>Geen enkele van de majors verschaft adequate transparantie</li> <li>De gemiddelde score is een magere 37/100</li> </ul> Voor de goede orde het gaat hier niet om scores op (tot nu toe ontbrekende) kwaliteitseisen, maar of de ontwikkelaars er uit eigen beweging gegevens over verstrekten. Brede toepassing van deze index zou regulering van AI snel effectiever kunnen maken. Tot nu bleef die steken bij vrijblijvende 'algoritme-registers' en goedbedoelde pleidooien voor transparantie. Tech-ondernemers en technici houden de focus vooralsnog liever op hun vertrouwde terrein van technische testen, zoals genoemde Google-directeur Hassabis. Het is echter in de geest (of: race), van ‘meer is beter’. Dit Terwijl <a href="https://matteopasquinelli.com/nooscope/">Matteo Pasquinelli en Vladan Joler</a> overtuigend tonen dat bij AI vooral mensenwerk de zwakke schakel is.  Regulering van toepassing van AI Volgens Hassabis kan geen van de bestaande internationale instituties AI effectief reguleren, maar hij denkt dat we moeten starten met “iets dat lijkt op het IPCC, omdat dat wetenschappelijk onderzoek een verdrag is met rapportage en we vanaf daar verder kunnen bouwen.” Ik geloof daar niet in en volg de kritische beschrijving van de IPCC-opzet door <a href="https://www.civismundi.nl/index.php?p=artikel&aid=7683">Jan de Boer</a>: “Het IPCC onderzoekt zelf niets, baseert zich op geselecteerde studies van derden, en loopt dus altijd achter de feiten aan. Bij de publicatie van de IPCC-rapporten hebben de deelnemende landen bovendien altijd het laatste woord.  [. . .] Zij kunnen het zich politiek gezien in onze consumptiemaatschappij niet permitteren om hun ingezetenen in onze consumptiemaatschappij te laten weten dat er oneindig veel ingeleverd moet worden in de strijd tegen de klimaatopwarming, of dat het nu te laat is om het door de mensheid in gang gezette zesde massale uitsterven te keren.” Ik stel dus geen IPCC-achtige opzet voor, maar harde beoordeling als onderdeel van de AI-Act, met minimum vereisten (scores) op genoemde AI indicatoren. Dan zien we vanzelf welke AI te vertrouwen is. Misschien ook de van de Verenigde Staten, die hun eigen AI Act lanceerden: ‘<a href="https://www.whitehouse.gov/briefing-room/presidential-actions/2023/10/30/executive-order-on-the-safe-secure-and-trustworthy-development-and-use-of-artificial-intelligence/">Executive Order on the Safe, Secure, and Trustworthy Development and Use of Artificial Intelligence</a>’; overigens ook zonder de indicatoren van CRFM. Educatie Verplichte rapportages zouden jongeren moeten bereiken, die zelf aan de slag gaan met de indicatoren, zodat ze leren in wiens algoritmische fuik ze zwemmen. Van hun ouders en politici zullen ze dit namelijk niet horen. Want ook die zijn zich volkomen onbewust van de algoritmitmen die ons dagelijks leven in toenemende mate vormgeven, verzuchtte Bernard Stiegler. Voortbordurend op de beroemde allegorie van <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/David_Foster_Wallace">David Foster Wallace</a>, waarin jonge vissen niet weten wat water is, stelde hij dat we allemaal <a href="https://www.academia.edu/43992154/Bernard_Stiegler_Panser_A_Note_on_the_2017_Microcosmology_Seminar_January_2017_">vliegende vissen</a> zouden moeten worden, die af en toe nog aan hun eigen ‘milieu’ herinnerd worden, teneinde dit niet langer als vanzelfsprekend of onveranderbaar aan te nemen. Dus moet de minister van Onderwijs en Wetenschap serieus naar de lijst van indicatoren kijken. Want alleen daarmee kan ook worden afgerekend met alle politieke 'spin', 'framing' en 'second guessing' (in goed Nederlands), zoals met bijvoorbeeld de oproep tot een ‘Pauze voor AI-ontwikkeling’. Openbare scores op de index zullen ons de weg wijzen. Dat past goed in ‘Professionalising data stewardship in the Netherlands: competences, training and education Dutch roadmap towards national implementation of FAIR data stewardship’ (<a href="https://www.openscience.nl/sites/open_science/files/media-files/professionalising_datastewardship.pdf">PDF</a>) van het ‘Nationaal Programma Open science. De techindustie onderneemt allerlei pogingen om regulering uit te stellen, zoals met beloften van Mark Zuckerberg voor de Amerikaanse Senaat en de paginagrote advertenties met TikTok's schijnheilige geruststelling om Nederlandse jongeren voortaan niet langer van jongs af te profileren. Varkens met lippenstift Natuurlijk is internationaal topoverleg niet onbelangrijk. Want zoals Stuart Russel in <a href="https://www.arte.tv/en/videos/089129-000-A/cyber-world-the-future-is-now/">Cyber World, The Future is Now</a><a href="https://www.arte.tv/en/videos/089129-000-A/cyber-world-the-future-is-now/">' </a> helder stelt: “zijn nucleaire wapens erg genoeg dus we zitten zeker niet te wachten op iets veel gevaarlijkers” (1h18m). In een voorgaand fragment is een drone met explosieven de zaal in gesmeten, die automatisch een etalagepop tussen de ogen raakt en bondig opmerkt: “nuclear is obsolete”'. In deze filosofie kan elk autonoom systeem een wapen worden. Als een AI-model niet door de toets komt, moeten we kunnen overstappen. Maar kan dat ook gezien de machtsposities van de grote spelers? <a href="https://techcrunch.com/2019/05/12/friends-wherever/">Josh Constantine</a> betwijfelt het: “Regelen we dit niet, dan zadelt regulering ons alleen maar op met varkens met een andere kleur lipstick.” Een lichtpuntje: open source ontwikkelaars geven het goede voorbeeld. Twee AI-programma’s kregen de hoogste score, te weten <a href="https://ai.meta.com/llama/">Meta's Llama 2</a> en <a href="https://huggingface.co/bigscience/bloomz">Hugging Face's Bloomz</a>, En <a href="https://stability.ai/">Stability AI</a> was vierde in de top tien van boordelingen. We zouden als overheden open source toepassingen eens een tijdje voorrang moeten geven. Een schone taak voor politici die AI effectief willen reguleren.   Amerikaanse wetenschappers bieden fraaie lijst van indicatoren https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ZON14.jpg?twic=v1/cover=720x405Rapportcijfer voor algoritmenhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1710/rapportcijfer-voor-algoritmen.htmAnonieme accounts moeten verboden worden op sociale mediaElk account zou aan de achterkant te traceren moeten zijn. Zoals elk voertuig dat is.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1703/anonieme-accounts-moeten-verboden-worden.htmSun, 14 Jan 2024 13:04:00 GMTAfgelopen weekend zijn de parlementsverkiezingen in Slowakije <a href="https://nos.nl/artikel/2492438-pro-russische-oud-premier-fico-wint-verkiezingen-slowakije">gewonnen</a> door de populistische pro-Russische Smer-SD van Robert Fico. In aanloop naar die verkiezingen is volop <a href="https://nos.nl/artikel/2492162-eerste-test-voor-europese-aanpak-nepnieuws-verkiezingen-in-slowakije">desinformatie verspreid</a> door politici en via pro-Russische social media-accounts. Waarschijnlijk anonieme fake accounts. In de talkshow WNL op Zondag (<a href="https://www.npostart.nl/wnl-op-zondag/01-10-2023/POW_05692640">1/10/2023</a>) kwam het tussen de voor- en tegenstanders van anonimiteit op sociale media helaas niet tot een gesprek. Inmiddels is het noodzakelijk om dit gesprek wel met elkaar te voeren, want sociale media zijn de ‘agora’ van onze democratie – de plek waar burgers hun gedachten vormen over de maatschappij die zij willen. Voorstanders van anonimiteit op sociale media wijzen er terecht op dat dit goed is voor de vrijheid van meningsuiting en bescherming biedt aan bijvoorbeeld klokkenluiders en kritische journalisten. Maar het is de vraag of deze ‘baten’ van anonimiteit opwegen tegen de ‘kosten’ van scheldpartijen, pesten, bedreiging (van politici) en (door staten geïnitieerd) nepnieuws. In Europese landen met een functionerende rechtsstaat lijkt het antwoord op deze vraag ‘nee’ te zijn. Drie argumenten tegen anonimiteit 1. De eerste reden is een principiële en vraagt om erkenning dat sociale media integraal onderdeel zijn van de publieke ruimte. De normen die gelden in de fysieke publieke ruimte, moeten dus gespiegeld worden in de virtuele publieke ruimte. Zoals iedereen zich vanaf 14 jaar op straat moet kunnen identificeren als de politie daarom vraagt, zo zou online jouw identiteit verifieerbaar moeten zijn. 2. Een tweede reden is dat anonimiteit leidt tot wangedrag. In een volgens Google Scholar inmiddels meer dan 6.000 keer geciteerd artikel van John Suler uit 2004 wordt het begrip ‘<a href="https://www.researchgate.net/publication/8451443_The_Online_Disinhibition_Effect">the online disinhibition effect</a>’ gemunt. Online anonimiteit leidt tot een dissociatie van onze echte zelf, hetgeen bevordert dat we meer van onszelf prijsgeven dan wel wangedrag vertonen. Je kunt je afvragen of dat eerste wenselijk is, maar het laatste is zeker bezwaarlijk. Velen van ons hebben geen drankje nodig om onze inner-Mr. Hyde op de maatschappij los te laten, zolang we dit anoniem kunnen doen. Dit vervelende trekje van de mens geldt ook offline, maar is online vele malen sterker. 3. Een derde, meer pragmatische en prangende reden is dat met de opkomst van AI het aantal op mensen lijkende bot-accounts op sociale media fors zal toenemen. Met alle gevolgen voor desinformatie, manipulatie, polarisatie en, derhalve, voor onze democratie. Er zijn technieken om bots te herkennen en te verwijderen, maar dan hebben ze vaak al schade aangericht. Veel eenvoudiger is het om ze niet toe te laten. Bots hebben geen BSN of paspoort en krijgen dus geen social media account. Stel je eens voor dat een autonoom voertuig zonder eigenaar of chauffeur vrij zou mogen deelnemen aan het verkeer en niet ter verantwoording kan worden geroepen als dit voertuig een aanrijding veroorzaakt. Als dit offline ondenkbaar is, waarom accepteren we dit online wel? ID beheren met een app Hoe zit het dan met de vrijheid van meningsuiting en bescherming van klokkenluiders en onderzoeksjournalisten? Vrijheid van meningsuiting en privacy zijn grondrechten. Pseudoniemen op sociale media moeten wel toegestaan zijn, maar ze moeten te allen tijde herleidbaar zijn tot een officiële identiteit. Dit kan door een gespecialiseerde betrouwbare derde partij het pseudoniem te laten koppelen aan bijvoorbeeld een BSN. De <a href="https://www.yivi.app/">app Yivi</a> SIDN benadert het idee van zo’n trusted third party app. Deze open source app <a href="https://www.yivi.app/veelgestelde-vragen">van SIDN</a> maakt het mogelijk om aspecten van je identiteit te delen met een organisatie, zonder de rest van je gegevens te delen. Je kunt met Yivi bijvoorbeeld laten zien dat je ouder bent dan 18, zonder je geboortedatum of je paspoortnummer te onthullen. Met zo’n betrouwbare derde partij heeft noch Big Tech, noch de overheid, toegang tot de identiteit achter een sociale media account zonder de tussenkomst van het recht. Tegelijkertijd leidt de wetenschap dat we in een rechtsstaat ter verantwoording geroepen kunnen worden, geheid tot minder wangedrag online. Hoe verloopt de overgang? De vraag is dus niet of anonimiteit moet worden opgeheven, maar hoe. Wie vertrouwen we de rol van ‘trusted third party’ toe? Hoe borgen we juridisch de omstandigheden waaronder deze identiteit kan worden opgevraagd en door wie? En hoe loopt het transitiepad naar sociale media zonder anonimiteit? Anonimiteit opheffen zonder te vervallen in een surveillance society kan zowel technisch als organisatorisch. Zo’n besluit vereist dat we de groeiende online wereld beschouwen als een integraal onderdeel van de ‘echte’ wereld met bijbehorende publieke waarden. En het besef dat een gezonde democratie floreert in een gezonde publieke ruimte, offline en online. *) <a href="https://www.linkedin.com/in/hsheombar/">Haydee Sheombar</a> is <a href="https://kankantree.com/">consultant</a> en <a href="https://www.rsm.nl/people/haydee-sheombar/">onderzoeker</a> digitale transformatie aan de Rotterdam School of Management van de Erasmus Universiteit. Een versie van dit artikel verscheen eerder bij NRC.   Stel dezelfde eisen als in de echte wereldhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ZON127.jpg?twic=v1/cover=720x405Anonieme accounts moeten verboden worden op sociale mediahttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1703/anonieme-accounts-moeten-verboden-worden.htmLaat de snackschrijvers van ChatGPT & co tol betalenDe ‘creatieve’ prestaties van ChatGPT en andere systemen van kunstmatige intelligentie zijn gebaseerd op wat mensen kennen als spieken en stelen. Geef dat toe, bepleit de Auteursbond, en regel de gevolgen zodat gebruikers weten wat ze consumeren terwijl makers van vlees en bloed een vergoeding ontvangen voor hun originele inspanningen.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1694/laat-de-snackschrijvers-van-chatgpt-co.htmSun, 12 Nov 2023 10:42:00 GMTEen ding is zeker: de bouwers van systemen voor kunstmatige intelligentie hebben te weinig aandacht besteed aan moreel besef. Het spreekwoord ‘gestolen goed gedijt niet’ moet ze zijn ontgaan toen ze besloten dat illegale downloads van beelden en teksten geschikt waren voor het trainen van hun product. Reuze handig, want met gestolen spullen lijk je te kunnen doen wat je wilt. Reuze praktisch, want de schepper van een artistiek werk kan geen vragen stellen als die van niets weet. En reuze goedkoop, want voor dit hergebruik krijgen de oorspronkelijke maker en uitgever/producent geen cent. Google, Microsoft, OpenAI en andere ontwikkelaars van deze modellen zouden zich diep moeten schamen voor dit spieken en stelen. Juridische afdelingen kunnen met droge ogen beweren dat het trainen van hun taalmodellen past binnen de Europese regelgeving over datamining, maar dat is een drogredenering. Het illegaal plunderen van creatief werk gebeurde al ver voor de totstandkoming van die wetgeving. De opt-outregeling, waarmee makers zich zouden kunnen beschermen, functioneert niet. En de werking van de taalmodellen is een bedrijfsgeheim, de training is ondoorzichtig en het eindresultaat is een commercieel product. Bij een commercieel productieproces hoort een faire vergoeding voor iedereen die eraan bijdraagt. Bijsluiter noodzakelijk Jarenlang was de ontwikkeling van taalmodellen voor creatieve toepassingen het werkterrein van experts en liefhebbers. Voor zover er regels en richtlijnen bestaan, zijn die gebaseerd op kleinschalig gebruik. Met de introductie van ChatGPT als hulpje voor werkstukken, sinterklaasgedichten en allerhande teksten is de doos van Pandora geopend. Wie een vraag kan stellen, krijgt antwoord in grammaticaal keurige zinnen. Om te constateren dat er soms onzin staat is expertise nodig, want de taalmodellen spreken inmiddels verleidelijk genoeg om de kritische geest te verdoven. Dat risico is reëel genoeg om een bijsluiter te verlangen bij deze snacks vol geautomatiseerde taal. Waarschuw als een tekst deels of helemaal is opgesteld met de inzet van kunstmatige intelligentie, net zoals bij overheidsbrieven die zijn vervaardigd in een geautomatiseerd proces zonder dat er een ondertekenaar aan te pas komt. Bij beelden en teksten met een creatief karakter past vermelding van de maker, vaak als verplichting en anders als goed gebruik. Dit moet net zo vanzelfsprekend zijn bij de producten van kunstmatige intelligentie. Bronvermelding is op zijn minst een kwestie van fatsoen. Leven van creatief werk De Auteursbond is de belangenbehartiger van Nederlandse schrijvers, vertalers en aanverwante schrijvende creatieve beroepsgroepen. Net als fotografen, regisseurs en acteurs leven schrijvers van hun werk. Het auteursrecht van onze leden zorgt ervoor dat zij zelf exclusief mogen beslissen welk gebruik is toegestaan. Zo zijn er leden die hun romans niet willen laten verschijnen als e-boek en dan komt zo’n titel niet in de catalogi van Kobo, Kindle, Google en Apple. Als robots aan de haal gaan met de scheppingen van creatieve makers kunnen zij hun brood niet meer verdienen en zal er weinig nieuw werk verschijnen. Helaas is de overtuigingskracht van fatsoen beperkt, zowel bij gebruikers als bij de ontwikkelaars van kunstmatige intelligentie. Het vlees is zwak en het gemak van misbruik wint het van moreel inzicht. Wetgeving over transparantie en vergoedingen is daarom nodig als steuntje in de rug, zoals ook bepleit door de European Writers Council. Bij deze vertegenwoordiger van ruim 150.000 schrijvers is de Auteursbond aangesloten. Zonder zulke wetgeving dreigen jarenlange processen over schending van auteursrechten en aansprakelijkheid, want makers laten zich niet beroven van de rechtmatige opbrengsten van hun werk. In de Europese Unie zijn de eerste stappen gezet, maar het verzet van de bedrijven achter kunstmatige intelligentie is groot. Is dat de traditionele ondernemersreflex bij elke ingreep die geld gaat kosten of is er toch ergens het besef dat de schaal van de diefstal onthuld zal worden zodra de modellen en hun bronnen open moeten voor verantwoording? Nederland is in dit politieke debat van betekenis als land met een relevante en grote creatieve sector, dus hier ligt een opgave die het demissionaire kabinet zorgzaam moet overdragen aan de volgende ministers van Cultuur en Justitie. Bezielde intelligentie En wij, schrijvers en lezers? Onze fascinatie met kunstmatigheid kent een lange geschiedenis, van de Bijbelse golem tot robots en androids in sciencefiction, waarbij altijd het gevaar loert dat de mens het onderspit delft. Tot nog toe wint bezielde intelligentie het van kunstmatige intelligentie als het er echt op aan komt. Tegelijkertijd nemen de producten van technische vooruitgang niet alleen handwerk maar ook denkwerk over. Renteberekeningen, spellingscontrole, gezichtsherkenning, we kunnen het aan de door ons ontworpen systemen overdragen. Kunstmatige intelligentie geeft antwoord op vele vragen en kan creatief werk ondersteunen. Dat werkt alleen goed als we de resultaten begrijpen en kunnen beoordelen. En als we inzien wanneer we wel en juist niet een geautomatiseerd systeem kunnen inzetten. Bedenkers van nieuwe technieken zoeken de grenzen op, het is aan anderen om het werkgebied af te bakenen. Laten we daarbij ook onze eigen gretigheid beteugelen. Gemak dient de mens, maar soms levert gemak teleurstellende resultaten. Schrijfrobots kunnen supersnel handelen op basis van onuitputtelijke kennis, maar hoe complexer de vraag, des te holler het resultaat. Creatief geschreven werk heeft de ware menselijke bezieling nodig, of het nu gaat om een scenario, een column of een toespraak. Houd als lezer dus uw professionele schrijvers in ere, lees hun werk. Als zij een nieuwe roman per jaar kunnen schrijven, heeft u daar meer plezier van dan van twaalf snacks uit de automaat van ChatGPT. Marloes van Rossum is jurist bij de Auteursbond Miro Lucassen is journalist en voorzitter van de Auteursbond (foto: Tessa Witvoet) Dit artikel verscheen eerder in NRC Parasiteren op creatief werk met de ware menselijke bezielinghttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ZON63.jpg?twic=v1/cover=720x405Laat de snackschrijvers van ChatGPT & co tol betalenhttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1694/laat-de-snackschrijvers-van-chatgpt-co.htmANP negeert bij haar fotoclaims het recht op citaatPersbureau ANP laat haar juridische partner Visual Rights Group (VRG) foto’s opsporen waarvan mogelijk rechten zijn geschonden. Het lijkt er niet op dat VRG controleert of het gebruik onder het citaatrecht toegestaan is.https://netkwesties.staging.calabi.nl/1693/anp-negeert-bij-haar-fotoclaims-het-recht.htmSun, 12 Nov 2023 10:42:00 GMTHet ANP en haar overgenomen bureau Hollandse Hoogte behoren tot de <a href="https://www.netkwesties.nl/1464/actie-tegen-overdreven-fotoclaims.htm">beruchtste jagers</a> op fotorechten. Al twintig jaar <a href="https://www.netkwesties.nl/240/verhitte-gemoederen-fotorechten.htm">achtervolgen</a> zij professionele en vooral amateurpublicisten met hoge claims. Nederlandse rechters, geholpen door gehaaide advocaten, gaan er vaak in mee. In België ontmoetten de rechtenjagers <a href="https://www.netkwesties.nl/1619/auteursrechttrol-namens-anp-bindt-in.htm">wel juridische tegenstand</a> en moeten inbinden. ANP liet het bureau waarmee het samenwerkt de naam veranderen van Permission Machine naar Visual Rights Group en een andere toon aanslaan. Echter, de jacht lijkt er niet door verminderd, nog steeds geholpen door software die het internet afstruint naar beelden die mogelijk overeenkomen met foto’s uit het gigantische ANP-archief. Voor élk gebruik kan een blogger een sommatiebrief krijgen. De bewijslast dat je de foto rechtmatig gebruikt hebt leggen de juristen van VRG bij de ontvanger neer. Aanleiding voor dit artikel is een geschil tussen freelancejournalist Maarten Dallinga en ANP over <a href="https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=67738161">deze foto</a>, een uitsnede bij een verwijzing naar NRC op zijn eigen website publiceerde. Hij meent dat dit gebruik onder het citaatrecht valt. Dallinga ontving een sommatiebrief van Permission Machine met een voorstel voor een ‘schikking’ van 522 euro en dreiging van ernstiger maatregelen als hij niet akkoord zou gaan. Spoedig ontstond een conflict dat deels in het openbaar werd uitgevochten. Maart 2022 schreef Dallinga een <a href="https://www.maartendallinga.nl/open-brief-aan-anp-hoofdredacteur-freek-staps/">open brief</a> aan Freek Staps, hoofdredacteur bij het ANP. Dallinga erkende dat hij een foutje had gemaakt maar vond het bedrag buitenproportioneel. Immers, Dallinga vroeg een offerte op voor de gehele foto bij ANP Foto en kreeg een tarief van 65 euro per jaar. Hij liet doorschemeren dat hij 130 euro een billijk bedrag vond om te schikken. Staps <a href="https://www.maartendallinga.nl/open-brief-aan-anp-hoofdredacteur-freek-staps/#comment-3111">reageerde</a> op de brief, met onder meer: “Jij bent freelancer en je verdient het dus om netjes, op tijd maar vooral ook tegen een normaal tarief betaald te worden voor je bijzondere, onderscheidende werk…je wenst niet dat jouw creativiteit en jouw inspanning door anderen wordt gebruikt of, sorry hoor: gejat, hoe minimaal dan ook.” ANP wint van 9-jarige fotodief Staps ziet het gebruik van de foto als diefstal. Dat is in mijn ogen misplaatst, er is immers geen opzet in het spel. Integendeel, Dallinga erkent de rechten maar vindt de aangeboden schikking exorbitant. Staps sluit af met een verwijzing naar dit <a href="https://www.anp.nl/blog/161/visual-rights-group-auteursrechtpartner">ervaringsverhaal</a> van Yvonne van Osch. Van Osch schrijft over mijn zaak met Permission Machine: “Er was een zaak van een vrouw die haar dochter geholpen had met een foto van een kippenfarm bij een werkstuk over de bio-industrie.” Die weergave is slordig. Het werkstuk van mijn destijds 9-jarige dochter behelsde onze eigen kippen. Ze had de foto van de legbatterij, ter illustratie hoe andere kippen leven, zelf via Google gevonden. Een foto die ten tijde van de dagvaarding onvindbaar was en daarna door de fotograaf teruggezet is op zijn website omdat ik daar een opmerking over had gemaakt in mijn verweer. De zaak kwam voor de rechter en ik (mijn googelende dochtertje) <a href="https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBROT:2019:1573">verloor</a> en moest 322 euro betalen voor de fotorechten, plus bijna 400 euro aan kosten. Een duur werkstuk… Freelancers door ANP gebruikt In haar artikel citeert Van Osch ex-ANP-fotograaf Cor Mulder: “Fotografen waren in vaste dienst. We hadden onze apparatuur van de zaak en kregen een prima salaris. Daarmee werden de fotorechten afgekocht. Van die claim van Visual Rights Group heb ik daarom niets gehoord. Die kwam bij het ANP terecht. Voor huidige fotografen – allemaal freelancers - zou dat anders zijn. De rechten zijn volgens mij 50/50 verdeeld.” Mulder weet niet of freelancers iets terugzien van een claim en Van Osch heeft het voor haar artikel op de website van ANP niet nagevraagd bij haar opdrachtgever of een freelancer. Mediajournalist Nick Kivits <a href="https://www.freelancevoorwaarden.nl/voorwaarden/anp-photo/">schrijft</a> op zijn website Freelancevoorwaarden.nl “Of jij financieel [als freelancer] ook beter wordt van zo’n schadeclaim staat niet in de voorwaarden.” Mijn ervaring is dat fotografen niet eens weten dat er een sommatie verstuurd is voor een foto die zij gemaakt hebben. ANP vordert schadevergoedingen op eigen naam. Zij baseert de schadevergoeding op het mislopen van een licentievergoeding. Om uit te sluiten dat de vermeende overtreder de foto via een andere partij verkregen heeft zal ANP moeten aantonen dat het de exclusieve rechten had ten tijde van het ‘delict’. Freelance-fotografen moeten daarvoor hun auteursrecht bij akte hebben overgedragen of een exclusieve licentie hebben verleend aan ANP. Bij <a href="https://www.fotoclaim.nl/2021/12/foto-stembiljet-anp-verliest.html">deze zaak</a> over een foto van een stembiljet kon ANP niet aantonen de exclusieve rechten te hebben en ANP verloor de zaak. Door de advocaatkosten bedroeg de schade voor gedaagde niettemin een veelvoud van de oorspronkelijke claim. De angst voor hoge juridische kosten leidt ertoe dat degenen die een sommatie ontvangen meestal de ‘schikking’ slikken. <img alt="" src="https://www.netkwesties.nl/beelden/troll with a photo camera who wants money.jpg" style="width: 1200px; height: 601px;" /> (Geen) rechtszaak Dallinga Zo niet Dallinga bij wie het gevoel van onrechtvaardigheid sterker was dan de angst voor de juridische kosten. Begin juli 2023 vroeg hij mij om hulp omdat hij een dagvaarding had ontvangen. Had hij mij maart 2022 benaderd - na de uitspraak van de stembiljetzaak - dan had ik als eerste gecheckt of de freelance-fotograaf die de gewraakte foto maakte - <a href="https://tomvanlimpt.com/">Tom van Limpt</a> – zijn rechten had overgedragen of ANP een exclusieve licentie had verleend. Eenmaal gedagvaard is het een risico om naar de rechten te informeren. De juridische kosten lopen er mee op, de rechter kan het als tardief passeren en het ANP kan alsnog met een akte op de proppen komen, zoals BSR Agency in een <a href="https://www.fotoclaim.nl/2023/05/bsr-agency-versus-dpg-media.html">rechtszaak</a> tegen DPG Media deed. Dit is een <a href="https://drive.google.com/file/d/1o4zm92iI6Bi-XO4I7eP9BPey6Fnv5qup/view?usp=sharing">voorbeeld</a> van zo’n akte van ANP. Ik vermoed dat deze achteraf opgemaakt is, want ANP overlegde de akte pas na herhaling van de vraag om bewijs van exclusieve rechten. Een tweede optie voor verweer, dat Dallinga bij aanvang al opgevoerd had, is dat het gebruik onder het citaatrecht valt. Jurist <a href="https://www.vanmanenlaw.com/">Bert-Jan van Manen</a> hierover: “Dallinga heeft een artikel geschreven voor NRC welk artikel door NRC is gepubliceerd op haar website op 28 augustus 2017. NRC heeft bij het artikel een passende foto geplaatst. De foto was door NRC gekocht van het stockfotobedrijf Hollandse Hoogte (sinds 2018 vallend onder ANP). Onder de foto heeft NRC de naam van de fotograaf en de naam Hollandse Hoogte geplaatst. Een dag later op 29 augustus 2017 publiceert Dallinga op zijn website een stukje waarin hij de aandacht vestigt op het NRC-artikel voorzien van een aanklikbare link en een sterk verkleinde versie van de foto, eveneens voorzien van de naam van de fotograaf en de naam Hollandse Hoogte. Dallinga beroept zich dus terecht op het in de Auteurswet verankerde citaatrecht (artikel 15a). Dan resteert de vraag of “het citeren in overeenstemming is met hetgeen naar de regels van het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is en aantal en omvang der geciteerde gedeelten door het te bereiken doel zijn gerechtvaardigd”. Door Dallinga is de foto in een klein (postzegel)formaat overgenomen, zeker in vergelijking met het vrij grote formaat van de foto zoals door NRC gebruikt. Het plaatsen van de foto door Dallinga op zijn website is daarmee ondergeschikt. Tegelijkertijd is het gebruik van de foto op klein formaat wel functioneel (en dient niet ter versiering) omdat de foto (juist ook door de omvang ervan in het NRC artikel) een essentieel onderdeel vormt van het artikel in NRC. Ook tast het gebruik van de foto door Dallinga op zijn website de normale exploitatie van de foto in het geheel niet aan (integendeel zelfs). Al met al ziet het gezien de hiervoor geschetste omstandigheden er naar uit dat een beroep van Dallinga op het citaatrecht in rechte vermoedelijk zou zijn gehonoreerd.” Toch maar betalen Een verweer dat bij voorbaat al betwist is door ANP, bij de opgesomde werkzaamheden van VRG in de dagvaarding staat namelijk dat een specialist nagegaan is of het gebruik onder het citaatrecht valt: “Een specialist inzake auteursrechten bezocht de website om de inbreuk na te gaan. De foto op de website werd bestudeerd, vergeleken met het bronmateriaal, en er werd nagegaan of er effectief sprake is van een inbreuk.” De zaak van Dallinga leek mij een uitgelezen mogelijkheid om, na vijf jaar onredelijke fotoclaims van ANP voorbij te zien komen, een ‘misbruik van recht’ verklaring van de rechter uit te lokken. Dallinga heeft echter – het <a href="https://tweakers.net/reviews/11256/blafbrief-over-dat-ene-leuke-plaatje-arnoud-engelfriet-over-auteursrechtinbreuk.html">algemene advies</a> van jurist Arnoud Engelfriet volgend – 125 procent van het opgevraagde tarief overgemaakt en gedreigd met publiciteit, waarna de zaak is ingetrokken. Hij verhaalt van de <a href="https://www.maartendallinga.nl/waarom-het-anp-mij-voor-de-rechter-daagde-en-dat-beter-niet-had-kunnen-doen-en-wat-jij-hiervan-kunt-leren/">ervaringen en lessen</a>. Veel meer discutabele zaken Gezien de jurisprudentie van meer dan 100 uitspraken die ik analyseerde op <a href="https://www.fotoclaim.nl/2023/05/bsr-agency-versus-dpg-media.html">Fotoclaim.nl</a> is de betaling door Dallinga juridisch begrijpelijk; procederen kost geld, duurt lang, is stressvol en de uitkomst is ongewis. Sommige rechters lijken aan de zijde van de inningsindustrie te staan, zoals rechter G.J.J. Smits van rechtbank Assen bij <a href="https://www.gofundme.com/f/juridische-nachtmerrie-voor-jabbar">mijn laatste zaak</a>. Ik zie regelmatig sommatiebrieven voor foto’s die onder citaatrecht zijn gebruikt. Ik heb nu één client waar ANP het dossier gesloten heeft, de rest van de mensen met een citaatrechtgeschil verkeert in het ongewisse. Online zijn de volgende citaatrechtgeschillen met ANP te vinden: <ol> <li><a href="https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:share:7063906508752736256/">Van advocaat Marjolein Driessen</a> die er een <a href="https://legaltree.nl/auteursrecht-foto-auteursrechtclaims-een-dubieus-verdienmodel-voor-claimbedrijven/">blog</a> over schreef, waarna het ANP de claim liet vallen;</li> <li>Aart Jan Bergshoeff heeft <a href="https://aartjan.nl/blog/visualrightsgroup-factuur/">onder protest betaald</a>.</li> <li>Rudy Brinkman is geen jurist, maar is uitgebreid in de <a href="https://www.rudybrinkman.nl/copyrightclaim-van-visual-rights-group-namens-anp/">jurisprudentie gedoken</a>; claim ingetrokken door ANP.</li> <li>Hans Swart schreef net als Dallinga een <a href="https://blog.hansdezwart.nl/2022/03/04/open-brief-aan-chris-oomen-eigenaar-van-anp-over-auteursrechtentrol-permission-machine/">open brief</a> en vernam tot op heden niets meer.</li> <li>Wijkvereniging Vinkhuizen heeft <a href="https://www.vinkhuizen.nl/523-home/nieuws/7788-anp-eist-300-voor-foto-keukenkraan">onder protest</a> betaald</li> <li><a href="https://krapuul.nl/de-auteursrechtenmafia-inleiding">Ook</a> nieuwsblog Krapuul heeft onder protest betaald.</li> <li>De bekende ex-journalist Ton Verlind <a href="https://www.tonverlind.nl/bloggers-pas-op-voor-de-geldmakers-van-het-anp/">schakelde</a> advocaat <a href="https://www.voetnoot.net/">Ewout Jansen</a> in. Na een lange discussie is de claim ingetrokken door ANP.</li> </ol> Voorwaarden fotocitaat Jansen schreef naar aanleiding van de zaak van Verlind een <a href="https://www.boek9.nl/boek9-berichten/ewout-jansen-foute-foto%E2%80%99s-%E2%80%9Cjoepie-heb-ik-alweer-schade%E2%80%9D-mijmert-de-claimbot-wat-nu">fijn artikel op Boek9</a>. Over citaatrecht schrijft Jansen: “De eerste eis is functionaliteit en wil dat het doel waarmee u de foto gebruikt vergelijkbaar is met een bespreking. Dit is al snel het geval; met name als u iets over de foto zegt of als de tekst en de foto duidelijk 1 geheel vormen. De teksten hoeven dus niet te gaan over de foto zelf. Als u de foto niet ‘puur ter versiering’ gebruikt, maar de foto helpt om duidelijk te maken wat u uit probeert te drukken, kunt u deze gerust gebruiken. Dan is er nog de eis van proportionaliteit die wil dat ‘de omvang van het gebruik redelijk is’. Anders dan vaak wordt gedacht, komt die eis niet neer op dat u een ‘kleine foto’ moet gebruiken. De eis is abstracter en wil in de kern dat uw gebruik de ‘normale exploitatie’ van het werk door (de echte) fotograaf niet onmogelijk maakt, omdat mensen nu opeens via een omweg ‘gratis’ aan de foto kunnen komen. Over de bronvermelding wordt ook veel te vaak een te grote broek aangetrokken. Het is nergens voor nodig om dat heel groot op het werk zelf te doen bijvoorbeeld. Meestal was op de foto helemaal geen bronvermelding aanwezig en dan hoeft u dat ook niet te doen.” Naar aanleiding van dat artikel heb ik contact gezocht met Jansen voor <a href="https://www.fotoclaim.nl/2021/12/cc-by-sa-40-licentie-wikipedia.html">een client die in hoger beroep wilde</a>. Toen ik hem daarover telefonisch sprak vertelde hij dat hij plannen had voor een collectieve actie tegen ANP, het terugvorderen van betaalde bedragen voor gebruik dat onder het citaatrecht valt. Ik was al eens gevraagd om een stichting op te richten voor een collectieve terugvorderactie en ik bracht ze met elkaar in contact. Jansen haakte af nadat ik aangaf weinig vertrouwen te hebben in de rechtspraak inzake citaatrecht en hem wees op <a href="https://www.kijkenietkope.nl/2022/02/trias-politica-de-fotoclaimproblematiek.html">mijn ervaringen</a> met het recht. Wat moet je doen met een claim? Hoe nu te reageren op een onredelijke fotoclaim - ja, ze versturen ook redelijke claims en die moet je gewoon betalen - van ANP: ga als leek in ieder geval niet met geroutineerde juristen in discussie over het citaatrecht. Als je zeker weet dat het onder citaatrecht valt kun je reageren met: ‘Uw sommatie wordt geprotesteerd, dit gebruik valt onder citaatrecht. Als u daar uitleg over wilt kan ik het tegen €209 (hetzelfde bedrag dat zij vragen) dossierkosten op papier zetten.’ Als je twijfelt: Vraag aan het juridisch loket, beroepsaansprakelijkheidsverzekering, rechtsbijstand NVJ, rechtsbijstand FNV-zelfstandigen of een jurist (betaald of in je familie- of kennissenkring) of het gebruik onder citaatrecht valt. En zo ja, reageer met: ‘Uw sommatie wordt geprotesteerd, dit gebruik valt volgens mijn jurist onder citaatrecht. Ik heb daar … kosten voor moeten maken.’ In alle andere gevallen verwijder je de foto, geef je aan te willen schikken maar dat je eerst bewijs van exclusieve rechten wilt zien. Mocht ANP dat bewijs leveren, fotograaf is geen freelancer maar in loondienst bijvoorbeeld, dan doe je een schikkingsvoorstel. De wet gaat uit van schade gebaseerd op de daadwerkelijk misgelopen inkomsten, doch uitgaande van jurisprudentie valt er geen peil op te trekken wat een redelijk schikkingsvoorstel is. De ene rechter schat de schade op <a href="https://www.fotoclaim.nl/2021/11/foto-markthal-rotterdam-50.html">50 euro</a>, de ander op <a href="https://www.fotoclaim.nl/2019/10/rechter-schat-de-schade-op-1750.html">1.750 euro</a>. Het door Dallinga gedane en geaccepteerde schikkingsvoorstel is gebaseerd op het opgevraagde tarief van 60 euro per jaar. Mijns inziens klopt dat opgevraagde tarief niet. Wees niet al te bang voor een rechtszaak. Dagvaarden kost geld en voor ANP is het net zo goed een gok of de rechter meegaat in hun standpunten. Hoe helderder je verweer bij aanvang -vermijd discussies, ga niet uitgebreid verontschuldigingen, vraag niet om begrip- hoe kleiner de kans is dat ze je durven te dagvaarden. Mocht het toch zover komen, dan kun je voor de verschijningsdatum, als de proceskosten nog niet zijn opgelopen, alsnog proberen te schikken. Daarbij heeft ANP bij mij en bij Dallinga de vordering bij dagvaarding beperkt tot 500 euro. Dus zelfs als je helemaal niets doet en de rechter bij verstek het gevorderde van 500 euro toewijst plus dagvaardingskosten, blijft de schade ver onder de 1.000 euro. Hoe makkelijker je betaalt, hoe sneller je weer een nieuwe fotoclaim krijgt. En zolang er genoeg mensen blijven betalen zullen de intimiderende praktijken doorgaan. Het is triest om te constateren dat er nauwelijks kritische pers meer lijkt te zijn om deze kwalijke praktijken aan te pakken; mede in de hand gewerkt door journalistenbonden als de NVJ die eenzijdig de belangen van fotografen behartigen uit angst voor ledenverlies. Het gevolg: geen ophef als er <a href="https://www.fotoclaim.nl/2012/10/een-van-de-vele-zaken-van-guus-de-jong.html">ruim 3.000 euro</a> betaald moet worden voor een citaat, wel ophef over een vrijspraak waarbij de claimende partij <a href="https://www.fotoclaim.nl/2014/01/ophef-over-geslaagd-beroep-op.html">het nakijken heeft</a>. Keiharde afrekeningen zoals in zaak ANP en freelancer Dallingahttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ZON45.jpg?twic=v1/cover=720x405ANP negeert bij haar fotoclaims het recht op citaathttps://netkwesties.staging.calabi.nl/1693/anp-negeert-bij-haar-fotoclaims-het-recht.htm